Vovinam thi đấu đối kháng: luật, cách ghi điểm và các giải lớn

Vovinam thi đấu đối kháng là phần tranh tài trực tiếp giữa hai võ sĩ cùng hạng cân, mặc giáp bảo hộ, ghi điểm bằng đòn tay, đòn chân và đòn quật ngã theo luật của liên đoàn. Đối kháng chỉ là một trong nhiều nội dung của Vovinam thi đấu, bên cạnh quyền, song luyện và các màn biểu diễn đòn chân nổi tiếng. Từ một môn võ do ông Nguyễn Lộc sáng lập ở Hà Nội cuối thập niên 1930, Vovinam nay đã có giải thế giới và từng có mặt ở SEA Games.

Vovinam là gì: vài dòng gốc gác

Vovinam, còn gọi là Việt Võ Đạo, do võ sư Nguyễn Lộc (1912–1960) xây dựng và giới thiệu ở Hà Nội vào khoảng năm 1938–1940. Ý tưởng của ông là tổng hợp tinh hoa võ thuật Việt, đặc biệt là vật và võ cổ truyền, thành một hệ thống có giáo trình, có cấp bậc rõ ràng, dễ dạy cho đông người.

Sau năm 1954, Vovinam phát triển mạnh ở miền Nam. Ông Nguyễn Lộc mất năm 1960 tại Sài Gòn. Người kế tục dẫn dắt môn phái nhiều thập kỷ là võ sư Lê Sáng. Từ đó môn võ lan ra nhiều nước theo chân cộng đồng người Việt và các võ sư sang dạy ở châu Âu.

Mấy dấu hiệu dễ nhận ra Vovinam: võ phục màu xanh lam, khẩu hiệu "Cương nhu phối triển" (kết hợp cứng và mềm), và hệ đai đi từ lam đai, hoàng đai, hồng đai đến bạch đai dành cho người đứng đầu môn phái.

Các nội dung thi đấu: đối kháng chỉ là một phần

Một giải Vovinam thường có hai mảng lớn:

• Quyền và biểu diễn: võ sĩ thực hiện các bài quyền tay không hoặc có binh khí, song luyện (hai người phối hợp theo bài định sẵn), đa luyện, tự vệ nữ, và các màn đòn chân. Mảng này chấm theo độ chính xác, sức mạnh, tốc độ và thần thái, giống cách chấm thể dục dụng cụ hơn là chấm đấu.
• Đối kháng: hai võ sĩ cùng hạng cân đấu thật, có giáp và bảo hộ, có trọng tài và giám định ghi điểm.

Người mới xem thường nhớ Vovinam qua những pha nhảy lên kẹp cổ đối phương bằng hai chân rồi xoay người quật ngã. Đó là đòn chân, biểu tượng của môn phái. Nhưng những pha ngoạn mục nhất kiểu này chủ yếu thấy ở nội dung biểu diễn, nơi hai người phối hợp sẵn. Trong đối kháng, các đòn nguy hiểm bị giới hạn chặt để bảo vệ võ sĩ.

Luật đối kháng: những điều người xem cần biết

Luật chi tiết do liên đoàn ban hành và được sửa theo từng giai đoạn, nên các con số cụ thể có thể khác nhau giữa giải quốc gia, giải châu lục và giải thế giới. Các nét chung như sau.

Hạng cân và cân trước trận

Võ sĩ thi đấu theo hạng cân, nam và nữ riêng. Việc cân diễn ra trước giải, ai không đạt cân của hạng đã đăng ký thì không được thi hạng đó. Giống mọi môn đối kháng, phân hạng là để trận đấu công bằng và an toàn.

Trang bị

Võ sĩ mặc võ phục, đeo giáp thân, bảo vệ đầu, găng, bảo vệ hạ bộ và các bảo hộ khác theo quy định. Hai võ sĩ thường được phân biệt bằng màu giáp.

Ghi điểm

Điểm được tính khi đòn đánh hợp lệ trúng vùng cho phép với lực và kỹ thuật rõ ràng. Đòn chân thường được tính điểm cao hơn đòn tay vì khó hơn. Điểm đáng chú ý của Vovinam so với nhiều môn đối kháng đứng khác là đòn quật ngã được ghi điểm: võ sĩ có thể bắt chân, dùng kỹ thuật vật để đưa đối phương xuống sàn. Đây là dấu vết rõ nhất của gốc vật Việt trong Vovinam.

Đòn cấm

Những đòn nhắm vào vùng nguy hiểm như gáy, cột sống, hạ bộ, khớp, cùng các hành vi phi thể thao, đều bị cấm. Phạm luật bị nhắc nhở, trừ điểm, nặng thì bị truất quyền thi đấu.

Đọc một trận Vovinam đối kháng

Trận Vovinam đối kháng có nhịp khác với taekwondo hay karate dù cùng mặc giáp. Vì quật ngã có điểm, võ sĩ không thể chỉ đứng xa tung đòn chân. Khi khoảng cách thu ngắn, khả năng bị bắt chân và quật tăng lên. Nên trận đấu thường chia thành ba vùng:

Một võ sĩ đá giỏi nhưng yếu quật ngã sẽ phải giữ khoảng cách rất kỷ luật. Một võ sĩ mạnh ghì quật sẽ tìm cách áp sát. Cuộc giằng co về khoảng cách ấy là phần hấp dẫn nhất của trận đấu.

Vovinam trên đấu trường quốc tế

Vài mốc quan trọng của Vovinam thi đấu:

• 2008: Liên đoàn Vovinam Thế giới được thành lập, mở đường cho hệ thống giải quốc tế.
• 2009: Vovinam có trong chương trình Đại hội Thể thao châu Á trong nhà tổ chức tại Hà Nội.
• 2011: Vovinam lần đầu vào SEA Games, tổ chức tại Indonesia. Từ đó môn này trở lại ở một số kỳ SEA Games, tuỳ nước chủ nhà chọn môn.
• Giải vô địch thế giới: tổ chức định kỳ, quy tụ đội tuyển nhiều châu lục, trong đó các nước châu Âu như Pháp, Ý, Nga, Romania và các nước châu Á như Campuchia, Lào, Ấn Độ có phong trào đáng kể.

Việt Nam thường đứng đầu bảng huy chương các giải lớn, điều dễ hiểu với nước sinh ra môn võ. Nhưng điều đáng chú ý hơn là các đội nước ngoài ngày càng cạnh tranh tốt ở nội dung đối kháng, nơi lợi thế về giáo trình ít quan trọng bằng thể lực và kinh nghiệm thi đấu.

Cũng cần nói rõ: SEA Games không cố định danh sách môn. Nước chủ nhà được chọn môn trong khuôn khổ cho phép, nên Vovinam có kỳ có, kỳ không. Đừng hiểu việc vắng mặt ở một kỳ là môn võ "bị loại".

Vovinam khác taekwondo, karate thế nào khi thi đấu

Người mới xem dễ lẫn ba môn này vì đều mặc võ phục, đều có giáp. Khác biệt chính:

• Taekwondo thiên hẳn về đòn chân, dùng giáp điện tử tính điểm ở các giải lớn, gần như không có quật ngã.
• Karate kumite chấm theo đòn có kiểm soát, ghi điểm bằng đòn tay và chân, có tính điểm cho quật ngã kèm đòn kết thúc nhưng không phải trục chính.
• Vovinam đối kháng đứng giữa: đòn chân quan trọng, đòn tay có điểm, và quật ngã là một vũ khí thật sự.

Vì vậy trận Vovinam thường có nhiều tình huống ghì người hơn taekwondo, và người xem quen judo hay vật sẽ thấy quen mắt hơn.

Góc nhìn hôm nay: theo dõi Vovinam ở đâu

Muốn xem Vovinam thi đấu thật, cách dễ nhất là theo dõi giải vô địch quốc gia và giải trẻ hằng năm, thường được truyền trực tiếp trên các kênh thể thao hoặc trang của liên đoàn. Các kỳ Đại hội Thể dục thể thao toàn quốc cũng có Vovinam.

Với người muốn hiểu sâu, nên xem cả hai mảng: một buổi quyền để thấy hệ thống kỹ thuật, và một buổi đối kháng để thấy kỹ thuật được dùng dưới áp lực thế nào. Nhiều võ đường lớn ở TP.HCM và Hà Nội có không gian truyền thống, lưu giữ hình ảnh, tư liệu về các thế hệ võ sư. Ai muốn học thì nên tìm câu lạc bộ có huấn luyện viên được liên đoàn công nhận, vì bài này chỉ dừng ở chuyện xem và hiểu.