Wai Kru Ram Muay là nghi lễ võ sĩ Muay Thai thực hiện trên võ đài ngay trước trận đấu, gồm hai phần: Wai Kru là lạy tạ thầy, Ram Muay là điệu múa quyền. Nghi lễ kéo dài vài phút, diễn ra theo nhạc kèn trống truyền thống, và mỗi võ sĩ múa theo lối riêng của thầy và trại tập mình. Với người Thái, đây không phải màn trình diễn cho đẹp mà là lời cảm ơn, lời cầu an và một cách tĩnh tâm trước khi bước vào cuộc đối đầu.
Hai chữ, hai phần của nghi lễ
Wai là cử chỉ chắp tay chào quen thuộc của người Thái. Kru là thầy, gốc từ chữ guru trong tiếng Phạn. "Wai Kru" là bày tỏ sự kính trọng với thầy, với những người đã truyền nghề, và rộng hơn là với cha mẹ, tổ tiên và những đấng che chở theo niềm tin của võ sĩ.
Ram là múa, Muay là quyền. "Ram Muay" là phần múa, nơi võ sĩ di chuyển chậm rãi, có nhịp, với những động tác mô phỏng chiến binh, thợ săn hay nhân vật trong sử thi.
Trên thực tế, hai phần nối liền nhau nên người ta gọi chung. Trong trại tập ở Thái Lan, "Wai Kru" còn là tên một lễ lớn tổ chức thường niên để học trò tri ân thầy, không chỉ là phần trước trận.
Trình tự một màn Wai Kru Ram Muay trên võ đài
Trình tự cụ thể khác nhau giữa các trại, nhưng một màn điển hình trên võ đài có các bước sau. Đây là mô tả để người xem nhận ra, không phải bài hướng dẫn:
- Vào sàn: võ sĩ thường bước qua dây trên cùng, không chui qua dây dưới. Người ta giải thích đầu là phần cao quý nhất của cơ thể, không nên cúi thấp dưới sợi dây.
- Đi vòng quanh võ đài: võ sĩ đi dọc theo dây, chạm hoặc vuốt nhẹ lên dây ở các góc. Hành động này thường được giải thích là "khoanh vùng" võ đài, khép lại không gian của mình trước trận.
- Quỳ và lạy: võ sĩ quỳ ở giữa hoặc ở góc của mình, thường hướng về phía quê nhà, phía trại tập hoặc phía có ý nghĩa với họ, rồi lạy ba lần. Ba lạy thường được hiểu là kính Phật, Pháp và Tăng, hoặc kính thầy, cha mẹ và Phật tuỳ cách giải thích.
- Múa Ram Muay: từ tư thế quỳ, võ sĩ đứng dần lên và múa. Có đoạn ngồi, có đoạn đứng, có đoạn bước đi về bốn hướng.
- Về góc: thầy hoặc người phụ tá tháo vòng mongkol trên đầu, thường kèm lời khấn và một cái thổi nhẹ lên đầu võ sĩ. Sau đó trận đấu mới bắt đầu.
Toàn bộ thường mất từ hai tới năm phút. Ở các trận mà thời gian truyền hình gấp, nghi lễ có thể được rút ngắn.
Những điệu Ram Muay hay gặp
Ram Muay không có một bản chuẩn duy nhất. Mỗi dòng thầy giữ một điệu, và học trò mang điệu ấy theo suốt đời thi đấu. Nhìn điệu múa, người trong nghề có thể đoán võ sĩ xuất thân từ đâu. Một số hình ảnh thường được nhắc tới:
| Hình ảnh mô phỏng | Ý nghĩa thường được giải thích |
|---|---|
| Thần Rama giương cung | Lấy từ sử thi Ramakien, bản Ramayana của Thái; tư thế giương cung nhắm bắn thể hiện sự tập trung |
| Chim lượn, chim vỗ cánh | Động tác tay dang rộng, uyển chuyển; thể hiện sự tự tin và thăng bằng |
| Người thợ săn rình mồi | Bước chậm, mắt dõi; hàm ý quan sát đối thủ |
| Chiến binh khiêng kiếm, giương khiên | Gợi lại gốc võ chiến trường của Muay Boran |
Các giải thích này lưu truyền trong giới võ sĩ và thầy dạy, không có một văn bản gốc nào quy định. Cùng một động tác, mỗi trại có thể kể một câu chuyện khác.
Mongkol và pra jiad: hai vật thiêng
Mongkol là vòng đội đầu, thường làm bằng dây bện, được thầy làm phép. Theo quan niệm truyền thống, mongkol thuộc về trại tập và thầy chứ không thuộc về riêng võ sĩ. Võ sĩ không tự đội hay tự tháo; thầy đội cho khi vào sàn và tháo ra trước tiếng chuông đầu tiên.
Pra jiad là dải vải quấn ở bắp tay. Theo lời kể phổ biến, xưa kia khi ra trận, người lính có thể xé một mảnh áo của mẹ hay người thân quấn vào tay để mang theo sự che chở. Pra jiad được đeo suốt trận. Ở hệ thống nghiệp dư, màu pra jiad đôi khi được dùng để thể hiện cấp bậc.
Nhiều võ sĩ cũng có hình xăm sak yant mang ý nghĩa bùa hộ mệnh. Đây là nét văn hoá tâm linh riêng, không phải luật của môn thể thao.
Âm nhạc: nhạc sarama
Không có nhạc thì không có Wai Kru. Dàn nhạc truyền thống ở võ đài Thái gồm:
- Pi java: loại kèn có tiếng the thé, dẫn giai điệu.
- Klong khaek: cặp trống hai mặt, giữ nhịp.
- Ching: cặp chũm chọe nhỏ, gõ nhịp đều.
Trong lúc Wai Kru, nhạc chậm và trang trọng. Khi trận bắt đầu, nhạc chuyển sang nhịp đánh và càng về cuối hiệp, càng ở những pha giằng co, nhịp càng nhanh. Nhạc vừa giữ nhịp cho võ sĩ, vừa đẩy cảm xúc của khán đài. Ai từng ngồi ở sân Bangkok đều nhớ khoảnh khắc tiếng kèn và tiếng hò reo cùng dâng lên.
Wai Kru có tác dụng gì với trận đấu
Có thể nhìn Wai Kru từ ba phía, không phía nào loại trừ phía nào:
Phía tâm linh và đạo lý
Đây là cách người Thái nói nhiều nhất: tri ân thầy, cầu an, tôn trọng đối thủ. Một võ sĩ làm Wai Kru qua loa sẽ bị người trong nghề đánh giá thấp, dù đánh giỏi.
Phía thể chất
Những động tác chậm, giãn và giữ thăng bằng giúp cơ thể ấm dần, tâm trí lắng lại sau phần đi vào sàn ồn ào. Có thể xem nó như một phần khởi động mang tính nghi thức.
Phía đọc đối thủ
Thầy giỏi và võ sĩ kinh nghiệm có thể nhìn điệu múa của đối thủ để đoán xuất thân, phong độ, thậm chí tâm lý. Người run tay, múa vội cũng là một thông tin. Đây là điều được nói nhiều trong giới, dù khó đo đếm.
Ngoài Thái Lan: giữ, rút gọn hay bỏ
Khi Muay Thai ra thế giới, Wai Kru đi theo nhưng không phải lúc nào cũng giữ trọn. Một số sự kiện quốc tế rút ngắn phần nghi lễ vì thời lượng truyền hình. Nhiều võ sĩ nước ngoài học trọn bài Ram Muay từ thầy Thái và coi đó là một phần danh dự. Ở hệ thống nghiệp dư của IFMA, nghi lễ vẫn được giữ và còn được trình diễn như một nội dung văn hoá riêng ở một số giải.
Các môn láng giềng cũng có nghi lễ trước trận. Võ sĩ Lethwei của Myanmar có điệu chào riêng. Võ sĩ Kun Khmer của Campuchia và Muay Lao của Lào cũng có nghi thức tương tự, phản ánh nền văn hoá chung của vùng lục địa Đông Nam Á.
Góc nhìn hôm nay: xem Wai Kru sao cho hiểu
- Đến sân sớm và xem những trận đầu chương trình. Võ sĩ trẻ thường làm nghi lễ đầy đủ hơn trận chính.
- Để ý hướng võ sĩ quỳ và điệu múa. Hai võ sĩ cùng trại sẽ có điệu giống nhau đến từng động tác.
- Nghe nhạc: phân biệt được lúc nhạc chuyển từ Wai Kru sang nhịp trận là đã hiểu một nửa không khí võ đài Thái.
- Khi chụp ảnh hay quay phim, giữ khoảng cách và không chạm vào mongkol, pra jiad của võ sĩ. Đây là vật thiêng.
- Nếu ở Thái Lan vào mùa lễ Wai Kru của các trại tập (mỗi trại một thời điểm), một số nơi cho khách đến xem nếu xin phép trước.
Câu hỏi thường gặp
Wai Kru Ram Muay là gì?
Là nghi lễ trước trận của võ sĩ Muay Thai, gồm Wai Kru (lạy tạ thầy) và Ram Muay (múa quyền). Võ sĩ đi vòng võ đài, quỳ lạy ba lần rồi múa theo nhạc truyền thống. Nghi lễ thể hiện lòng biết ơn thầy, cầu an và giúp võ sĩ tĩnh tâm.
Vì sao võ sĩ Muay Thai đi vòng quanh võ đài trước trận?
Võ sĩ đi dọc dây và chạm vào các góc để "khoanh vùng" võ đài, theo cách giải thích phổ biến là khép lại không gian của mình và xua điều xấu. Đây là bước mở đầu của Wai Kru, thực hiện trước khi quỳ lạy và múa.
Mongkol là gì, sao phải để thầy tháo?
Mongkol là vòng đội đầu được thầy làm phép, theo quan niệm truyền thống thuộc về thầy và trại tập. Vì vậy thầy đội cho võ sĩ khi vào sàn và tháo ra ngay trước trận. Võ sĩ không tự tháo hay để người lạ chạm vào.
Nhạc trong trận Muay Thai gọi là gì?
Nhạc gọi là sarama, do dàn nhạc gồm kèn pi java, cặp trống klong khaek và chũm chọe ching chơi. Nhạc chậm khi Wai Kru, rồi nhanh dần theo diễn biến trận đấu. Nhạc vừa giữ nhịp vừa đẩy không khí khán đài.
Wai Kru có bắt buộc không?
Ở Thái Lan, gần như mọi võ sĩ đều thực hiện và đây là truyền thống được tôn trọng sâu sắc. Ở một số sự kiện quốc tế, nghi lễ có thể được rút ngắn vì thời lượng truyền hình. Hệ thống nghiệp dư IFMA vẫn giữ nghi lễ trước trận.