Kickboxing và Muay Thai đều cho phép đấm và đá, nhưng khác nhau ở ba điểm chính: Muay Thai cho dùng cùi chỏ và ôm ghì (clinch) thoải mái, còn kickboxing phổ biến thường cấm cùi chỏ và hạn chế clinch; cách chấm điểm cũng khác. Muay Thai là môn truyền thống có gốc Thái Lan, còn "kickboxing" là cái tên chung cho nhiều luật đấu ra đời ở Nhật, Mỹ và châu Âu từ thập niên 1960–1970. Vì vậy câu hỏi đúng hơn là: kickboxing theo luật nào khác Muay Thai thế nào.
"Kickboxing" là một họ, không phải một môn
Đây là chỗ hay gây nhầm. Khi nói Muay Thai, người ta nói về một môn có luật tương đối thống nhất. Khi nói kickboxing, có thể đang nói về một trong nhiều thể thức:
- Kickboxing Nhật: ra đời giữa thập niên 1960. Nhà tổ chức Osamu Noguchi được cho là người dùng chữ "kickboxing" đầu tiên, khi tổ chức các trận giữa võ sĩ karate Nhật và võ sĩ Muay Thai. Luật ban đầu khá gần Muay Thai.
- Full-contact kiểu Mỹ: phát triển từ karate những năm 1970. Luật kinh điển chỉ cho đá trên thắt lưng, không đá vào đùi, không gối, không cùi chỏ. Võ sĩ thường mặc quần dài.
- Kiểu Hà Lan: từ những năm 1970–1980, các phòng tập ở Amsterdam kết hợp Muay Thai với boxing. Lối đánh nổi tiếng với chuỗi đấm dồn dập kết thúc bằng cú đá vào đùi.
- Luật K-1: từ năm 1993 ở Nhật, trở thành chuẩn của kickboxing quốc tế. Cho đá đùi và gối, cấm cùi chỏ, chỉ cho clinch rất ngắn.
- Glory và các giải hiện nay: phần lớn dùng luật gần K-1.
- Nghiệp dư WAKO: Hiệp hội các tổ chức kickboxing thế giới có nhiều nội dung, từ tiếp xúc nhẹ tới full-contact và luật K-1.
Trong bài này, khi so sánh, "kickboxing" chủ yếu hiểu là luật kiểu K-1, vì đó là thể thức phổ biến nhất trên truyền hình hiện nay.
Bảng so sánh luật
| Yếu tố | Muay Thai (chuyên nghiệp kiểu Thái) | Kickboxing luật K-1 | Full-contact kiểu Mỹ |
|---|---|---|---|
| Đấm | Có | Có | Có |
| Đá vào đùi | Có | Có | Thường không |
| Đầu gối | Có, kể cả trong clinch | Có, nhưng hạn chế trong clinch | Không |
| Cùi chỏ | Có | Không | Không |
| Clinch | Được kéo dài, là một phần cốt lõi | Chỉ ôm ngắn, thường một đòn rồi tách | Không |
| Quật ngã | Được dùng chân đá ngã, quật trong clinch | Hạn chế | Không |
| Số hiệp thường gặp | 5 hiệp × 3 phút | 3 hiệp × 3 phút, có thể thêm hiệp phụ | Nhiều hiệp × 2 phút tuỳ giải |
| Nghi lễ trước trận | Wai Kru Ram Muay | Không | Không |
Lưu ý: chi tiết luật thay đổi theo từng giải và từng thời kỳ. Bảng trên là bức tranh thường gặp, không phải quy định của một tổ chức cụ thể.
Chấm điểm: chỗ khác nhau sâu nhất
Luật về đòn đánh dễ thấy. Cách chấm điểm mới là thứ làm hai môn trông khác nhau.
Muay Thai: thăng bằng, sức nặng và sự bình thản
Giám khảo Thái truyền thống đánh giá cao cú đá trúng thân, đòn gối trong clinch, và đặc biệt là việc làm đối thủ mất thăng bằng. Một chuỗi năm cú đấm trúng tay đỡ có thể không bằng một cú đá vào sườn làm đối thủ khựng lại. Võ sĩ bình thản, không lộ đau, không vội vàng thường được cảm tình hơn người lao lên liên tục. Hiệp đầu thường là thăm dò; trọng tâm nằm ở hiệp 3 và 4.
Kickboxing: khối lượng, sự chủ động và sát thương
Kickboxing kiểu K-1 thường chấm từng hiệp theo hệ 10 điểm. Ai đánh trúng nhiều hơn, ép đối thủ lùi, gây sát thương rõ thì thắng hiệp. Không có chuyện hiệp đầu được "bỏ qua". Vì chỉ có ba hiệp, võ sĩ phải bắt đầu nhanh. Kết quả là nhịp đấu dồn dập hơn hẳn.
Lối đánh nhìn bằng mắt thường
Người mới xem có thể phân biệt hai môn chỉ sau vài phút, kể cả khi không biết luật:
- Dáng đứng: võ sĩ Muay Thai đứng thẳng, trọng tâm hơi dồn về chân sau, sẵn sàng nhấc chân trước đỡ đá. Võ sĩ kickboxing đứng thấp hơn, gần với boxing, để đấm tốt và né đầu.
- Tay: Muay Thai hay giữ tay cao, dài, để đón cùi chỏ và chuẩn bị vào clinch. Kickboxing dùng tay nhiều hơn để đấm chuỗi.
- Nhịp: Muay Thai có nhịp nhẹ nhún theo nhạc, có lúc chậm lại. Kickboxing liên tục, ít lúc nghỉ.
- Cự ly gần: trong Muay Thai, khi hai người áp sát, họ ôm ghì và tung gối, có thể kéo dài. Trong kickboxing, trọng tài sẽ tách ra rất nhanh.
Lịch sử đan xen
Hai môn không tách rời mà vay mượn nhau liên tục. Kickboxing Nhật ra đời từ những trận giao đấu với võ sĩ Thái. Phòng tập Hà Lan học từ thầy Thái rồi thêm boxing. K-1 mời võ sĩ Muay Thai tham dự và nhiều người thành công rực rỡ, nổi bật là Buakaw Banchamek, hai lần vô địch K-1 World MAX (2004 và 2006).
Chiều ngược lại cũng có. Một số võ sĩ Muay Thai sang thi kickboxing phải học cách đấm nhiều hơn và bỏ thói quen dựa vào clinch. Võ sĩ kickboxing chuyển sang Muay Thai thường gặp khó với cùi chỏ và clinch, hai thứ họ ít được rèn.
Những môn họ hàng khác
| Môn | Xuất xứ | Điểm nhận biết |
|---|---|---|
| Lethwei | Myanmar | Không găng, cho húc đầu |
| Savate | Pháp | Võ sĩ mang giày, chỉ đá bằng bàn chân |
| Tán thủ (Sanda) | Trung Quốc | Đấm, đá và quật ngã; võ đài nền cao |
| Kun Khmer, Muay Lao | Campuchia, Lào | Gần với Muay Thai, có nghi lễ trước trận riêng |
Trang phục và không khí khán đài
Ngay cả khi tắt tiếng, có thể đoán đang xem môn nào qua những thứ ngoài đòn đánh. Võ sĩ Muay Thai mặc quần đùi rộng kiểu Thái, cạp cao, thường in tên trại tập; trên đầu có mongkol, bắp tay quấn pra jiad. Võ sĩ kickboxing mặc quần ngắn kiểu boxing hoặc quần bó, không mang vật thiêng nào.
Âm thanh cũng khác. Ở trận Muay Thai, nhạc sarama chơi suốt trận và khán giả hô đồng thanh theo từng đòn gối. Ở trận kickboxing, nền âm thanh là nhạc sự kiện, tiếng bình luận viên và tiếng hò reo bùng lên khi có cú hạ gục. Một bên giống lễ hội có nhịp, một bên giống chương trình truyền hình được dàn dựng chặt.
Góc nhìn hôm nay: chọn xem môn nào
- Thích sự dồn dập, nhiều cú hạ gục, trận ngắn: kickboxing luật K-1 hoặc Glory.
- Thích chiều sâu chiến thuật, nghi lễ, không khí văn hoá: Muay Thai kiểu Thái ở Bangkok.
- Muốn thấy hai môn gặp nhau: các giải hỗn hợp như ONE Championship tổ chức cả Muay Thai lẫn kickboxing trong cùng một đêm, rất tiện để so sánh trực tiếp.
- Khi xem, hãy tự hỏi: cùng một tình huống áp sát, trọng tài để yên hay tách ra? Câu trả lời cho biết đang xem luật nào.
Câu hỏi thường gặp
Kickboxing và Muay Thai khác nhau thế nào?
Muay Thai cho dùng cùi chỏ, ôm ghì lâu và quật ngã; kickboxing phổ biến (luật K-1) cấm cùi chỏ và chỉ cho clinch rất ngắn. Muay Thai chấm điểm theo cả trận, đề cao thăng bằng và đòn đá; kickboxing chấm từng hiệp, đề cao số đòn trúng và sự chủ động. Muay Thai thường 5 hiệp, kickboxing thường 3 hiệp.
Kickboxing có phải bắt nguồn từ Muay Thai không?
Một phần. Kickboxing Nhật ra đời giữa thập niên 1960 từ các trận giữa võ sĩ karate và võ sĩ Muay Thai, còn kickboxing Hà Lan học trực tiếp từ thầy Thái. Nhưng full-contact kiểu Mỹ lại phát triển chủ yếu từ karate. Vì vậy kickboxing là một họ nhiều nguồn.
Ai đặt ra chữ "kickboxing"?
Nhà tổ chức Nhật Bản Osamu Noguchi thường được ghi nhận là người dùng chữ "kickboxing" đầu tiên vào giữa thập niên 1960. Ông dùng nó cho thể thức đấu kết hợp karate và Muay Thai mà ông quảng bá ở Nhật.
Vì sao kickboxing cấm cùi chỏ?
Cùi chỏ ở cự ly gần rất dễ gây rách da, làm trận đấu dừng sớm vì chấn thương chứ không vì thắng thua rõ. Các giải như K-1 muốn trận đấu liên tục, dễ xem trên truyền hình nên loại cùi chỏ và hạn chế clinch.
Glory là gì?
Glory là giải kickboxing quốc tế lớn thành lập năm 2012, dùng luật gần với K-1. Giải nổi tiếng với dàn võ sĩ mạnh từ Hà Lan, Morocco, Suriname và các nước châu Âu, và được coi là nơi kế thừa vị trí của K-1 sau khi K-1 suy yếu.