The Raid (tựa Indonesia: Serbuan Maut, 2011) là phim hành động Indonesia của đạo diễn người xứ Wales Gareth Evans, kể về một đội cảnh sát đặc nhiệm bị mắc kẹt trong toà chung cư của một trùm ma tuý. Với Iko Uwais và võ pencak silat, phim gây chấn động tại Liên hoan phim Toronto năm 2011 và được nhiều người làm nghề coi là phim hành động có ảnh hưởng nhất thập niên 2010.
Câu chuyện đơn giản đến mức tối giản
Một đội đặc nhiệm khoảng hai chục người được cử tới một toà chung cư cũ ở Jakarta để bắt Tama, trùm tội phạm đang chiếm tầng trên cùng và cho thuê phòng cho đủ loại tội phạm. Khi bị phát hiện, cả toà nhà quay ra săn họ. Tân binh Rama (Iko Uwais) phải đánh từng tầng để sống sót.
Cả phim gần như diễn ra trong một bối cảnh, một khoảng thời gian liên tục. Không có nhân vật phụ thừa, không có tình tiết lan man. Kịch bản là cái khung để đặt các trận đánh lên, và các trận đánh chính là kịch bản. Cấu trúc "lên từng tầng, mỗi tầng một thử thách" gợi nhớ Tử vong du hí của Lý Tiểu Long.
Gareth Evans và Iko Uwais: một cuộc gặp tình cờ
Gareth Evans sang Indonesia cuối thập niên 2000 để làm một phim tài liệu về pencak silat. Trong quá trình quay, ông gặp Iko Uwais, một võ sinh silat trẻ khi đó đang làm tài xế giao hàng cho một công ty viễn thông. Evans thấy anh có khả năng diễn trước máy quay và mời đóng phim.
Phim đầu tiên của hai người là Merantau (2009) — chuyện một chàng trai Minangkabau rời quê lên Jakarta theo tục "merantau" (đi xa lập nghiệp). Merantau thành công vừa phải ở trong nước. The Raid là phim thứ hai, kinh phí thấp — thường được nhắc là khoảng một triệu USD — nên Evans chọn một bối cảnh duy nhất để tiết kiệm.
Cùng đóng là Yayan Ruhian trong vai Mad Dog, tay chân của Tama, và Joe Taslim — cựu vận động viên judo của Indonesia. Iko Uwais và Yayan Ruhian đồng thời là người thiết kế các cảnh đánh.
Pencak silat: võ của quần đảo
Pencak silat là tên gọi chung cho các hệ võ truyền thống của vùng quần đảo Mã Lai — Indonesia, Malaysia, Brunei, Singapore, nam Thái Lan và nam Philippines. Có hàng trăm dòng silat khác nhau. Iko Uwais học dòng Silat Tiga Berantai; Yayan Ruhian là một thầy dạy cùng dòng.
Năm 2019, UNESCO đưa truyền thống pencak silat của Indonesia vào Danh sách Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Silat cũng là môn thi đấu ở Đại hội Thể thao Đông Nam Á và được đưa vào Đại hội Thể thao châu Á (ASIAD) 2018 tại Jakarta – Palembang.
Với người Việt, pencak silat không xa lạ: đội tuyển Việt Nam là một trong những đội mạnh của khu vực ở môn này. Nhưng silat thi đấu thể thao, có giáp và luật tính điểm, khác nhiều so với silat chiến đấu trên màn ảnh.
Silat trên màn ảnh trông thế nào
- Đánh rất gần: nhiều đòn khuỷu tay, gối, khoá khớp, quật ngã trong không gian hẹp như hành lang, cầu thang.
- Tấn công khớp và đánh hạ: một đòn đỡ thường nối liền với một đòn bẻ hoặc quật, không có nhịp dừng.
- Vũ khí ngắn: dao, gậy ngắn, và đặc biệt dao móc karambit — xuất hiện nhiều ở phần 2.
- Tư thế thấp: hạ trọng tâm, dùng chân để quét và bẫy chân đối thủ.
Vì sao The Raid gây chấn động
Quay rõ, dựng chặt
The Raid ra đời giữa lúc phim hành động Hollywood chuộng máy rung và cắt cực nhanh. Evans làm ngược lại: máy quay chuyển động theo trận đánh nhưng giữ hình đủ rõ, đủ rộng. Người xem thấy từng đòn và hiểu ai đang làm gì. Điều này chỉ làm được vì diễn viên đánh thật giỏi.
Cảm giác đau
Mỗi đòn trong The Raid có trọng lượng và hậu quả. Nhân vật mệt, bị thương, chảy máu, phải nghỉ. Trận Rama và người anh Andi cùng đánh với Mad Dog ở cuối phim kéo dài nhiều phút và được nhiều người xếp vào nhóm trận đấu tay không hay nhất thế kỷ 21 — một phần vì Mad Dog là kiểu phản diện coi súng là thứ nhạt nhẽo và chỉ muốn đánh tay không.
Ra mắt đúng chỗ
Phim ra mắt ở hạng mục Midnight Madness của Liên hoan phim Toronto tháng 9/2011, giành giải do khán giả bình chọn của hạng mục này. Tiếng vang từ Toronto giúp phim được phát hành rộng ở Bắc Mỹ năm 2012 với tên The Raid: Redemption.
The Raid 2 và làn sóng hành động Indonesia
| Năm | Phim | Đạo diễn | Điểm đáng nhớ |
|---|---|---|---|
| 2009 | Merantau | Gareth Evans | Phim đầu tiên của Evans và Iko Uwais |
| 2011 | The Raid | Gareth Evans | Một bối cảnh, kinh phí thấp, gây tiếng vang toàn cầu |
| 2014 | The Raid 2 (Berandal) | Gareth Evans | Mở rộng thành phim tội phạm dài; cảnh rượt xe, trận trong nhà bếp |
| 2016 | Headshot | Mo Brothers | Iko Uwais đóng chính |
| 2018 | The Night Comes for Us | Timo Tjahjanto | Joe Taslim, Iko Uwais; bạo lực đậm, phát hành trực tuyến toàn cầu |
The Raid 2 dài hơn, nhiều nhân vật hơn, với các nhân vật phản diện như "Hammer Girl" (dùng búa) và "Baseball Bat Man" (dùng gậy bóng chày). Cảnh đánh trong nhà bếp giữa Rama và kẻ sát thủ do Cecep Arif Rahman đóng thường được so với trận Mad Dog ở phần một.
Sau The Raid, các diễn viên silat được Hollywood mời: Iko Uwais, Yayan Ruhian và Cecep Arif Rahman có vai nhỏ trong Star Wars: The Force Awakens (2015); Yayan và Cecep đóng hai sát thủ đấu với Keanu Reeves trong John Wick: Chapter 3 (2019). Gareth Evans sau đó làm loạt phim truyền hình Gangs of London ở Anh.
Đã có nhiều lần công bố làm bản Mỹ hoá The Raid, nhưng phần lớn dừng ở giai đoạn phát triển, và người hâm mộ thường cho rằng bản gốc khó lặp lại.
Góc nhìn hôm nay: The Raid đổi phim hành động thế nào
Trước The Raid, nhiều người tin rằng khán giả phương Tây chỉ đón nhận phim võ thuật châu Á khi có ngôi sao quen như Thành Long hay Lý Liên Kiệt. The Raid chứng minh một phim nói tiếng Indonesia, không ngôi sao, kinh phí nhỏ vẫn có thể đi khắp thế giới — nếu cảnh đánh thật sự khác biệt.
Cùng với John Wick ra đời ba năm sau, The Raid góp phần kéo phim hành động trở lại với khung hình rõ và diễn viên tự đánh. Bài học cho các điện ảnh nhỏ như Việt Nam rất rõ: không cần kỹ xảo đắt tiền, cần một môn võ có bản sắc, những người biết đánh thật, và một đạo diễn hiểu cách quay nó.
Lưu ý trước khi xem: The Raid và nhất là The Night Comes for Us có mức bạo lực rất cao, không hợp với trẻ nhỏ và người không quen thể loại này. Muốn hiểu silat ngoài màn ảnh, có thể xem các trận pencak silat ở Đại hội Thể thao Đông Nam Á — phần thi đấu đối kháng (tanding) và phần biểu diễn bài quyền (seni) cho thấy hai mặt rất khác nhau của cùng một môn.
Câu hỏi thường gặp
The Raid là phim nước nào?
The Raid là phim Indonesia, nói tiếng Indonesia, do đạo diễn người xứ Wales Gareth Evans thực hiện năm 2011. Diễn viên chính Iko Uwais là người Indonesia và là võ sinh pencak silat.
Võ trong The Raid là võ gì?
Chủ yếu là pencak silat, hệ võ truyền thống của vùng quần đảo Mã Lai, cụ thể là dòng Silat Tiga Berantai mà Iko Uwais theo học. Cảnh đánh do chính Iko Uwais và Yayan Ruhian thiết kế.
The Raid 2 có nối tiếp phần 1 không?
Có. The Raid 2 (2014) bắt đầu ngay sau sự kiện phần một, Rama đi nằm vùng trong một băng đảng. Phim dài hơn, mở rộng thành câu chuyện tội phạm nhiều tuyến nhân vật.
Iko Uwais đóng phim Hollywood nào?
Iko Uwais có vai nhỏ trong Star Wars: The Force Awakens (2015), đóng cùng Mark Wahlberg trong Mile 22 (2018) và đóng chính loạt Wu Assassins (2019). Ở Indonesia anh tiếp tục đóng nhiều phim hành động.
Pencak silat có phải di sản UNESCO không?
Có. Năm 2019, UNESCO đưa truyền thống pencak silat của Indonesia vào Danh sách Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Malaysia cũng có hồ sơ silat riêng được ghi danh.