Rocky và phim quyền Anh Hollywood: từ bản 1976 tới loạt Creed

Rocky (1976) là phim quyền Anh nổi tiếng nhất của Hollywood: Sylvester Stallone tự viết kịch bản và đóng vai một võ sĩ hạng xoàng ở Philadelphia được trao cơ hội đấu tranh đai vô địch hạng nặng. Phim kinh phí khoảng một triệu USD, giành Oscar Phim hay nhất, và mở ra cả một dòng phim quyền Anh kéo dài gần nửa thế kỷ, từ Rocky II tới loạt Creed.

Câu chuyện phía sau kịch bản

Giữa thập niên 1970, Stallone là diễn viên vô danh, nhiều khó khăn. Theo lời ông kể, ý tưởng đến sau khi xem trận Muhammad Ali gặp Chuck Wepner ngày 24/3/1975. Wepner, một võ sĩ ít tên tuổi, trụ được tới hiệp 15 trước khi bị xử thua kỹ thuật, và còn hạ đo ván Ali một lần ở hiệp 9 — dù phía Ali nói ông bị giẫm chân.

Stallone viết kịch bản trong vài ngày. Khi các nhà sản xuất Irwin Winkler và Robert Chartoff muốn mua, ông ra điều kiện phải được đóng vai chính. Hãng United Artists đồng ý với kinh phí thấp. Đạo diễn là John G. Avildsen. Về sau Wepner kiện đòi quyền lợi vì cho rằng phim dựa vào đời mình; hai bên dàn xếp ngoài toà năm 2006.

Rocky kể gì

Rocky Balboa là võ sĩ hạng nặng ngoài 30, đánh các trận nhỏ ở câu lạc bộ, làm thêm nghề đòi nợ cho một tay cho vay nặng lãi. Nhà vô địch Apollo Creed (Carl Weathers) cần một đối thủ cho trận đấu dịp kỷ niệm 200 năm nước Mỹ, và chọn một võ sĩ vô danh như một trò quảng bá. Rocky có sáu tuần để chuẩn bị, với huấn luyện viên già Mickey (Burgess Meredith), bạn gái Adrian (Talia Shire) và người anh vợ tương lai Paulie (Burt Young).

Điểm làm nên phim: Rocky không đặt mục tiêu thắng. Đêm trước trận, anh nói với Adrian rằng anh chỉ muốn trụ hết 15 hiệp, để chứng minh mình không phải kẻ vô dụng. Kết phim, Rocky thua theo quyết định chia điểm — nhưng khán giả vẫn ra về như thể anh đã thắng.

Những hình ảnh đi vào văn hoá đại chúng

• Bậc thềm Bảo tàng Nghệ thuật Philadelphia: cảnh Rocky chạy lên rồi giơ tay. Ngày nay du khách vẫn chạy lên những bậc này, và có một bức tượng Rocky đặt gần chân thềm.
• Đấm vào súc thịt bò trong kho đông lạnh — biểu tượng cho kiểu tập luyện thô mộc, nghèo khó.
• Uống trứng sống lúc sáng sớm.
• Nhạc nền "Gonna Fly Now" của Bill Conti, gắn với mọi cảnh tập luyện về sau trong dòng phim.

Phim cũng là một trong những phim đầu tiên dùng hệ thống máy quay cân bằng Steadicam, trong các cảnh chạy bộ và trên võ đài.

Oscar và thành công thương mại

Tại lễ trao giải Oscar lần thứ 49 (1977), Rocky được 10 đề cử và thắng ba giải: Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất và Dựng phim xuất sắc nhất. Stallone được đề cử cả Nam chính lẫn Kịch bản gốc. Phim là một trong những phim ăn khách nhất năm ở Mỹ.

Năm 2006, Rocky được đưa vào Cơ quan Lưu trữ Phim Quốc gia Mỹ.

Cả một dòng phim: từ Rocky đến Creed

Creed (2015) của đạo diễn Ryan Coogler là phần được đánh giá cao nhất kể từ bản gốc. Michael B. Jordan đóng Adonis Creed. Stallone, vào vai Rocky lần thứ bảy, giành Quả cầu vàng Nam phụ và được đề cử Oscar — gần 40 năm sau đề cử đầu tiên cho cùng một nhân vật. Creed có một cảnh đấu quay như một cú máy liền nhiều phút, đưa khán giả vào giữa sàn đài.

Hollywood và quyền Anh: những phim khác đáng xem

Rocky không phải phim quyền Anh đầu tiên của Mỹ. Từ thập niên 1930, quyền Anh đã là đề tài ưa thích vì nó chứa sẵn kịch tính: một người, một đối thủ, một tiếng chuông.

• Body and Soul (1947) và The Set-Up (1949): phim noir về võ sĩ bị giới cá độ thao túng.
• Somebody Up There Likes Me (1956): Paul Newman đóng nhà vô địch hạng trung Rocky Graziano.
• On the Waterfront (1954): không hẳn phim quyền Anh, nhưng nhân vật của Marlon Brando là cựu võ sĩ từng bị ép thua; câu thoại "I coulda been a contender" thành kinh điển.
• Raging Bull (1980): phim tiểu sử Jake LaMotta của Martin Scorsese — đối cực về tinh thần với Rocky.
• When We Were Kings (1996): phim tài liệu về trận Ali – Foreman ở Kinshasa năm 1974, đoạt Oscar Phim tài liệu.
• Ali (2001): Will Smith đóng Muhammad Ali, đạo diễn Michael Mann.
• Million Dollar Baby (2004): Clint Eastwood đạo diễn, Hilary Swank đóng nữ võ sĩ; đoạt bốn Oscar gồm Phim hay nhất.
• Cinderella Man (2005): Russell Crowe đóng James J. Braddock, nhà vô địch hạng nặng thời Đại khủng hoảng.
• The Fighter (2010): chuyện võ sĩ Micky Ward và người anh trai; Christian Bale và Melissa Leo đoạt Oscar diễn viên phụ.

Phim quyền Anh khác quyền Anh thật ở đâu

Người xem quyền Anh thật thường nhận ra ngay: Rocky và Apollo gần như không phòng thủ. Hai bên đứng đổi đòn hết cú này đến cú khác, đòn nào cũng trúng mặt. Ở một trận thật, phần lớn cú đấm bị đỡ, né hoặc trượt; võ sĩ giỏi nhất thường là người bị trúng ít nhất. Các thống kê đếm đòn của trận chuyên nghiệp cho thấy tỷ lệ trúng đích thường thấp hơn một nửa.

Phim cũng nén thời gian: 15 hiệp được rút còn vài phút, chỉ giữ những khoảnh khắc đỉnh điểm. Còn chuyện võ sĩ bị hạ nhiều lần rồi vẫn đứng dậy đánh tiếp đến hết trận — ngoài đời trọng tài và bác sĩ sẽ dừng trận sớm hơn nhiều, vì chấn thương não tích luỹ là mối nguy có thật.

Bộ Creed sửa phần nào: có huấn luyện viên và võ sĩ chuyên nghiệp tham gia, có những đoạn võ sĩ phòng thủ và di chuyển đúng bài bản hơn. Nhưng phim vẫn là phim — kịch tính luôn được đặt trước độ chính xác.

Góc nhìn hôm nay: vì sao Rocky vẫn được xem lại

Rocky bền vì nó không nói về chiến thắng. Nó nói về một người được coi là vô dụng, quyết định làm hết sức một lần trong đời, và chấp nhận kết quả. Câu chuyện đó hợp với mọi thời, mọi nước.

Nếu chỉ xem một phim, hãy chọn bản 1976 — phần lớn thời lượng là chuyện đời Rocky, chỉ cuối phim mới lên đài. Muốn thấy sự đối lập, xem tiếp Raging Bull. Muốn hiểu bối cảnh quyền Anh thật thời đó, xem When We Were Kings. Ai tới Philadelphia có thể chạy lên những bậc thềm trước Bảo tàng Nghệ thuật — bản thân bảo tàng cũng là một trong những bảo tàng nghệ thuật lớn của nước Mỹ, đáng vào hơn chỉ chụp ảnh ngoài thềm.