Y tế bên võ đài gồm bác sĩ bên võ đài (ringside physician) có quyền dừng trận, người cầm máu (cutman) xử lý vết rách và sưng giữa các hiệp, cùng đội cấp cứu và xe cứu thương túc trực tại nhà thi đấu. Trước trận, võ sĩ phải qua khám sức khoẻ, chụp chiếu não, khám mắt và xét nghiệm máu để được cấp phép; sau trận, ai bị knock-out thường bị treo giò y tế một thời gian. Toàn bộ hệ thống này được dựng lên dần dần, phần lớn sau những bi kịch có thật.
Trước trận: giấy phép bắt đầu từ phòng khám
Một võ sĩ chuyên nghiệp không thể bước lên võ đài chỉ vì muốn đấu. Họ cần giấy phép của uỷ ban thể thao nơi thi đấu, và giấy phép đó gắn với hồ sơ y tế. Yêu cầu cụ thể khác nhau giữa các nơi, nhưng các uỷ ban lớn thường đòi:
- Khám tổng quát: tim mạch, huyết áp, thần kinh.
- Chụp chiếu não (MRI hoặc CT), định kỳ hoặc khi có dấu hiệu bất thường.
- Khám mắt chuyên sâu: kiểm tra võng mạc, vì bong võng mạc là chấn thương có thể dẫn tới mù.
- Xét nghiệm máu: tìm các bệnh lây qua đường máu như HIV, viêm gan B và C, vì vết rách trong trận có thể làm máu hai người tiếp xúc.
- Khám bổ sung với võ sĩ lớn tuổi hoặc có tiền sử thua knock-out nhiều.
Hôm cân, bác sĩ của uỷ ban thường khám lại một lần nữa. Ở các trận có ép cân nặng, đây là lúc phát hiện võ sĩ mất nước nghiêm trọng.
Giới hạn tăng cân sau buổi cân
Vì cân được tổ chức trước trận một ngày, nhiều võ sĩ giảm cân gấp rồi tăng lại đáng kể trước khi bước lên võ đài. Để hạn chế việc này, Liên đoàn Quyền Anh Quốc tế (IBF) yêu cầu võ sĩ tranh đai cân lại vào sáng ngày thi đấu và không được vượt quá mức cân hạng thêm 10 pound (khoảng 4,5 kg). Một số uỷ ban ở Mỹ cũng theo dõi mức tăng cân và có thể khuyến nghị võ sĩ lên hạng.
Trong trận: bác sĩ ngồi ở đâu và được làm gì
Bác sĩ bên võ đài thường ngồi sát mép võ đài hoặc lồng, đối diện một góc để nhìn rõ cả hai võ sĩ. Trận lớn có thể có hai hoặc nhiều bác sĩ. Quyền hạn của họ khá rõ ràng:
- Kiểm tra giữa các hiệp: bác sĩ có thể leo lên góc đài, nhìn vết rách, kiểm tra mắt, hỏi võ sĩ vài câu.
- Kiểm tra theo yêu cầu của trọng tài: trọng tài tạm dừng trận, mời bác sĩ vào xem chấn thương ngay trong hiệp.
- Khuyến nghị dừng trận: nếu bác sĩ thấy tiếp tục là nguy hiểm, trọng tài gần như luôn làm theo. Ở nhiều nơi, khuyến nghị của bác sĩ có tính quyết định.
Những lý do thường gặp để bác sĩ cho dừng trận: vết rách gần mắt khiến máu chảy vào mắt liên tục, mắt sưng kín không nhìn được, nghi gãy xương mặt, mũi chảy máu không cầm được làm khó thở, hoặc dấu hiệu thần kinh như mất thăng bằng, nói lẫn.
Người cầm máu: một phút giữa hai hiệp
Trong một phút nghỉ giữa hai hiệp boxing, góc đài phải làm rất nhiều việc. Người cầm máu, thường là một người chuyên làm nghề này cho nhiều võ sĩ, chịu trách nhiệm xử lý vết rách và vết sưng. Dụng cụ của họ được các uỷ ban quy định chặt:
| Dụng cụ / chất | Công dụng |
|---|---|
| Vaseline (dầu khoáng) | Bôi lên mặt để đòn trượt, giảm rách da |
| Dung dịch adrenaline pha loãng | Thấm vào gạc, ép lên vết rách để co mạch, cầm máu |
| Khối kim loại lạnh (enswell) | Ép lên vết sưng quanh mắt để giảm sưng |
| Đá lạnh, túi chườm | Giảm sưng, hạ nhiệt |
| Gạc, tăm bông | Thấm và ép vết thương |
Mỗi uỷ ban có danh sách chất được phép riêng, và nhân viên của uỷ ban có thể kiểm tra hộp đồ của góc đài. Mọi chất ngoài danh sách đều bị cấm, vì có những chất làm giảm cảm giác đau hoặc gây hại cho mắt đối thủ khi dính vào găng.
Một người cầm máu giỏi có thể giữ một võ sĩ trong trận thêm vài hiệp, đủ để đảo ngược kết quả. Nghề này ít khi được nhắc tên, nhưng trong giới boxing, những người cầm máu giỏi được trọng vọng không kém huấn luyện viên.
Sau trận: treo giò y tế và theo dõi
Hết trận, bác sĩ của uỷ ban khám lại cả hai võ sĩ. Người bị knock-out hoặc dừng trận thường được đưa vào danh sách treo giò y tế (medical suspension): không được thi đấu, và có khi không được tập đối kháng, trong một thời gian từ vài tuần tới vài tháng tuỳ mức độ. Người có vết rách sâu, nghi chấn thương não hay gãy xương có thể bị treo cho tới khi có giấy xác nhận của bác sĩ chuyên khoa.
Danh sách treo giò được chia sẻ giữa các uỷ ban, để một võ sĩ vừa bị knock-out ở bang này không thể sang bang khác đấu tiếp tuần sau. Ở cấp quốc tế, việc chia sẻ thông tin vẫn còn lỗ hổng, và đây là một trong những vấn đề y tế lớn của boxing.
Những dấu hiệu cần đi viện ngay
Đội y tế được dặn theo dõi các dấu hiệu nguy hiểm sau trận: đau đầu tăng dần, nôn, lú lẫn, buồn ngủ bất thường, đồng tử hai mắt không đều. Chấn thương chảy máu trong sọ có thể phát triển trong vài giờ sau trận, khi võ sĩ đã về phòng thay đồ. Đó là lý do vì sao xe cứu thương phải túc trực đến khi trận cuối cùng của sự kiện kết thúc.
Những bi kịch làm thay đổi luật y tế
Phần lớn quy định y tế hiện nay được viết sau những sự cố cụ thể:
- Kim Duk-koo, 1982: võ sĩ Hàn Quốc qua đời sau trận tranh đai hạng nhẹ với Ray Mancini ở Las Vegas tháng 11 năm 1982, bị dừng ở hiệp 14. Sau đó WBC giảm trận tranh đai từ 15 xuống 12 hiệp, các tổ chức khác lần lượt theo, và việc khám trước trận được siết chặt.
- Michael Watson, 1991: bị chấn thương não nặng trong trận với Chris Eubank ở London tháng 9 năm 1991. Phải một lúc lâu ông mới được bác sĩ chuyên môn xử lý. Watson kiện Hội đồng Kiểm soát Quyền Anh Anh (BBBofC) và năm 2000 Toà Phúc thẩm Anh xác định hội đồng có trách nhiệm về việc chuẩn bị y tế không đầy đủ. Từ đó, yêu cầu có bác sĩ gây mê và trang thiết bị hồi sức bên võ đài được đưa vào quy định ở Anh.
- Gerald McClellan, 1995: bị chấn thương não nghiêm trọng sau trận với Nigel Benn ở London, để lại di chứng nặng. Trận này hay được nhắc khi bàn về việc nhận ra dấu hiệu nguy hiểm sớm trong trận.
Mỗi vụ đều để lại một điều luật, và những người làm y tế bên võ đài thường nói: phần lớn các quy định trong tay họ đã được trả giá bằng một mạng người hoặc một cuộc đời.
Góc nhìn hôm nay: nhìn góc đài giữa các hiệp
Lần tới xem một trận boxing, hãy để mắt vào góc đài trong một phút nghỉ thay vì xem quảng cáo:
- Ai là người cầm máu, họ làm gì đầu tiên: ép vết rách hay chườm vết sưng.
- Bác sĩ có leo lên góc đài không. Nếu có hai ba hiệp liên tiếp, trận đấu có thể sắp dừng.
- Võ sĩ trả lời huấn luyện viên thế nào. Câu trả lời chậm, ánh mắt không tập trung là điều cả đội y tế đang để ý.
Các hiệp hội bác sĩ thể thao đối kháng và các uỷ ban lớn có đăng tài liệu hướng dẫn công khai về khám trước trận và xử lý chấn thương. Người tổ chức các giải phong trào ở địa phương có thể dùng chúng làm chuẩn tối thiểu: không có bác sĩ và xe cứu thương thì không nên tổ chức trận đấu.
Câu hỏi thường gặp
Bác sĩ bên võ đài có quyền dừng trận không?
Có. Bác sĩ có thể kiểm tra võ sĩ giữa các hiệp hoặc theo yêu cầu của trọng tài, và khuyến nghị dừng trận khi thấy tiếp tục là nguy hiểm. Ở nhiều nơi khuyến nghị này có tính quyết định, trọng tài làm theo. Kết quả thường được ghi là TKO.
Cutman là gì?
Cutman là người cầm máu ở góc đài, chuyên xử lý vết rách và vết sưng trong một phút nghỉ giữa các hiệp. Họ dùng vaseline, dung dịch adrenaline pha loãng, khối kim loại lạnh và đá. Chất và dụng cụ được dùng đều do uỷ ban thể thao quy định.
Võ sĩ phải khám những gì trước khi thi đấu?
Thường gồm khám tổng quát, chụp chiếu não, khám mắt chuyên sâu và xét nghiệm máu tìm HIV, viêm gan B và C. Yêu cầu cụ thể tuỳ uỷ ban nơi cấp phép. Võ sĩ lớn tuổi hoặc có nhiều trận thua knock-out có thể phải khám thêm.
Treo giò y tế là gì?
Là thời gian võ sĩ bị cấm thi đấu, có khi cấm cả tập đối kháng, sau khi bị knock-out hoặc chấn thương trong trận. Thời hạn từ vài tuần tới vài tháng tuỳ mức độ, có thể kéo dài tới khi có giấy xác nhận của bác sĩ. Danh sách được chia sẻ giữa các uỷ ban.
Vì sao trận tranh đai boxing giảm còn 12 hiệp?
Sau cái chết của võ sĩ Hàn Quốc Kim Duk-koo sau trận với Ray Mancini năm 1982, bị dừng ở hiệp 14, WBC giảm trận tranh đai từ 15 xuống 12 hiệp. Các tổ chức lớn khác lần lượt theo trong những năm sau. Mục đích là giảm nguy cơ chấn thương ở các hiệp cuối khi võ sĩ đã kiệt sức.