Võ sĩ Việt Nam ghi dấu ở đấu trường quốc tế sớm và rõ nhất qua taekwondo: tấm huy chương bạc của Trần Hiếu Ngân tại Olympic Sydney 2000 là huy chương Olympic đầu tiên trong lịch sử thể thao Việt Nam. Ngoài Olympic, võ sĩ Việt mạnh ở các môn có giải châu lục và thế giới như pencak silat, Vovinam, Muay, wushu, karate; còn ở sàn chuyên nghiệp MMA và kickboxing, nhiều tên tuổi lớn là võ sĩ gốc Việt ở nước ngoài. Bài này đi qua từng mảng, kèm cách phân biệt các cấp giải để đọc tin thể thao cho đúng.
Trước hết: phân biệt các cấp đấu trường
Tin thể thao hay viết "vô địch thế giới", nhưng danh hiệu đó có rất nhiều mức. Đọc tin cho đúng cần phân biệt:
| Cấp | Ví dụ | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Olympic | Taekwondo, judo, boxing, vật, karate (Tokyo 2020) | Cạnh tranh cao nhất, ít suất dự |
| Đại hội châu lục | Asian Games, Đại hội Thể thao trong nhà châu Á | Có cả môn Olympic lẫn môn châu Á như kurash, wushu, pencak silat |
| Đại hội khu vực | SEA Games | Môn do nước chủ nhà chọn, mức cạnh tranh thấp hơn |
| Giải vô địch thế giới của từng liên đoàn | Giải pencak silat, Vovinam, Muay nghiệp dư thế giới | Uy tín tuỳ số nước tham dự |
| Đai chuyên nghiệp | Boxing, MMA, kickboxing | Do tổ chức thương mại trao, giá trị tuỳ tổ chức |
Một tấm huy chương vàng SEA Games và một tấm huy chương đồng Olympic khác nhau rất xa về độ khó. Cả hai đều đáng quý, nhưng không nên đặt ngang nhau.
Taekwondo: tấm huy chương mở đường
Tại Olympic Sydney 2000, Trần Hiếu Ngân giành huy chương bạc taekwondo hạng 49 kg nữ, kỳ Olympic đầu tiên taekwondo là môn chính thức. Đó là huy chương Olympic đầu tiên của Việt Nam sau nhiều thập kỷ dự Thế vận hội.
Ý nghĩa của tấm huy chương này vượt khỏi một môn: nó chứng minh võ sĩ Việt có thể cạnh tranh ở cấp cao nhất nếu được đầu tư đúng môn, đúng hạng cân. Từ đó taekwondo trở thành một trong những môn được đầu tư nhiều nhất trong nhóm võ thuật, và Việt Nam vẫn là một thế lực ở khu vực, có huy chương ở các giải châu Á.
Những môn võ châu Á: nơi Việt Nam mạnh nhất
Ở các môn có gốc châu Á nhưng không có ở Olympic, Việt Nam thường đứng trong nhóm đầu:
- Pencak silat: môn võ gốc Indonesia, Malaysia. Việt Nam là một trong những đội mạnh ở giải vô địch thế giới và SEA Games, đặc biệt ở nội dung đối kháng.
- Vovinam: môn võ của Việt Nam, đội tuyển thường dẫn đầu giải thế giới, nhưng các đội châu Âu và khu vực ngày càng cạnh tranh tốt.
- Wushu: cả taolu (biểu diễn) và sanshou (tán thủ, đối kháng). Việt Nam có nhiều huy chương châu Á, trong đó có cả ở Asian Games.
- Karate: mạnh ở khu vực ở cả kata lẫn kumite, có huy chương ở các giải châu Á.
- Kurash, judo, vật: có huy chương Asian Games ở kurash, mạnh ở SEA Games với judo và vật.
Điểm chung: các môn này có nhiều hạng cân nhẹ, nhiều nội dung, và mức độ phổ biến toàn cầu thấp hơn boxing hay judo, nên vận động viên Việt có cơ hội tốt hơn. Đó không phải để coi nhẹ thành tích, mà để hiểu vì sao huy chương ở đây nhiều hơn ở Olympic.
Muay và kickboxing
Muay Thai nghiệp dư có hệ thống giải thế giới của Liên đoàn Muay nghiệp dư quốc tế (IFMA). Võ sĩ Việt Nam từng giành huy chương vàng ở giải này, trong đó Nguyễn Trần Duy Nhất là cái tên được biết đến nhiều nhất, với danh hiệu vô địch thế giới nghiệp dư.
Muay Thai có ở SEA Games và các đại hội võ thuật châu Á, và Việt Nam thường giành huy chương. Ở sàn chuyên nghiệp Thái Lan, nơi Muay Thai cạnh tranh khốc liệt nhất, võ sĩ Việt còn ít dấu ấn; khoảng cách về số trận và môi trường thi đấu từ nhỏ là rất lớn.
Boxing: hướng đi Olympic và chuyên nghiệp
Boxing nghiệp dư Việt Nam có thành tích ở SEA Games và đã có võ sĩ giành vé dự Olympic qua vòng loại châu lục, cả nam và nữ, ở các kỳ gần đây. Boxing nữ Việt Nam đặc biệt có tiến bộ, với huy chương ở các giải châu Á.
Ở boxing chuyên nghiệp, đã có võ sĩ Việt Nam đeo đai của các tổ chức khu vực và các đai phụ. Cần lưu ý rằng các tổ chức lớn như WBA, WBC, IBF, WBO có rất nhiều loại đai khu vực, đai tạm, đai "quốc tế". Một chiếc đai khu vực là bước tiến thật, nhưng không đồng nghĩa với ngôi vô địch thế giới chính thức của tổ chức đó.
Võ sĩ gốc Việt trên sàn chuyên nghiệp thế giới
Ở MMA và kickboxing chuyên nghiệp, những tên tuổi gốc Việt nổi tiếng nhất phần lớn lớn lên ở nước ngoài:
- Cung Lê: võ sĩ người Mỹ gốc Việt, xuất thân tán thủ, đoạt đai hạng trung Strikeforce năm 2008 khi thắng Frank Shamrock. Anh cũng đóng phim hành động.
- Martin Nguyễn: võ sĩ người Úc gốc Việt, năm 2017 trở thành nhà vô địch đồng thời hai hạng cân (hạng lông và hạng nhẹ) của ONE Championship.
- Ben Nguyễn: võ sĩ người Úc gốc Việt, thi đấu ở hạng ruồi UFC.
- Bi Nguyễn: võ sĩ nữ người Mỹ gốc Việt, thi đấu ở ONE Championship.
Họ là niềm tự hào của người Việt khắp nơi, nhưng đọc tin cho đúng thì nên ghi rõ "gốc Việt": họ được đào tạo và thi đấu dưới hệ thống thể thao của nước khác. Câu chuyện của võ sĩ trong nước bước lên sàn chuyên nghiệp thế giới vẫn đang được viết, với các giải MMA trong nước như LION Championship làm bệ phóng.
Góc nhìn hôm nay: vì sao khó lên tầm Olympic
Võ sĩ Việt có nhiều huy chương khu vực nhưng ít huy chương Olympic. Vài lý do hay được nêu:
- Đầu tư dàn trải: SEA Games có rất nhiều môn, kinh phí chia nhỏ.
- Số trận quốc tế ít: võ sĩ hàng đầu thế giới thi đấu hàng chục giải lớn mỗi năm, võ sĩ Việt ít cơ hội hơn.
- Hệ thống trẻ: phát hiện và đào tạo từ nhỏ, có khoa học thể thao đi kèm, vẫn là khâu còn yếu.
Muốn theo dõi, có thể xem trang của từng liên đoàn quốc tế (World Taekwondo, IJF, IFMA, World Boxing), nơi công bố kết quả và bảng xếp hạng chính thức. Đó là nguồn đáng tin hơn các bài báo tổng hợp.
Câu hỏi thường gặp
Huy chương Olympic đầu tiên của Việt Nam là môn gì?
Đó là huy chương bạc taekwondo của Trần Hiếu Ngân tại Olympic Sydney 2000, hạng 49 kg nữ. Đây cũng là kỳ đầu tiên taekwondo là môn chính thức của Olympic. Tấm huy chương mở ra giai đoạn đầu tư mạnh cho các môn võ ở Việt Nam.
Võ sĩ Việt Nam nào vô địch ONE Championship?
Martin Nguyễn, võ sĩ người Úc gốc Việt, năm 2017 giữ đồng thời đai hạng lông và hạng nhẹ của ONE Championship. Anh lớn lên và tập luyện ở Úc. Vì vậy nên gọi anh là võ sĩ gốc Việt.
Cung Lê là ai?
Cung Lê là võ sĩ người Mỹ gốc Việt, xuất thân tán thủ, nổi tiếng với các đòn chân. Năm 2008 anh đoạt đai hạng trung của Strikeforce sau khi thắng Frank Shamrock. Sau đó anh thi đấu UFC và tham gia đóng phim hành động.
Việt Nam mạnh nhất ở môn võ nào?
Ở khu vực, Việt Nam mạnh ở nhiều môn như pencak silat, Vovinam, taekwondo, karate, wushu, judo. Ở cấp Olympic, taekwondo là môn có dấu ấn rõ nhất. Mức "mạnh" cần xét theo cấp giải, vì SEA Games và Olympic khác nhau rất xa.
Đai vô địch khu vực của boxing có phải đai thế giới không?
Không. Các tổ chức như WBA, WBC, IBF, WBO có nhiều loại đai khu vực, đai tạm và đai phụ. Đai khu vực là bước tiến thật để vào bảng xếp hạng, nhưng không phải ngôi vô địch thế giới chính thức. Nên xem tên đai đầy đủ khi đọc tin.