Quyết định chia điểm (split decision) là khi hai trong ba giám khảo chấm cho một võ sĩ, giám khảo còn lại chấm cho võ sĩ kia. Trận hoà xảy ra khi tổng phiếu không phân định được ai thắng, ví dụ mỗi bên được một phiếu và phiếu thứ ba hoà, hoặc cả ba phiếu đều hoà. Trong trận tranh đai boxing, nếu kết quả hoà thì nhà vô địch giữ đai.
Sáu kiểu kết quả khi trận đi hết giờ
Với ba giám khảo, mỗi người có thể chấm A thắng, B thắng hoặc hoà. Tổ hợp lại, có sáu kiểu kết quả được gọi tên riêng:
| Tên gọi | Ba phiếu | Kết quả |
|---|---|---|
| Thắng điểm tuyệt đối (unanimous decision) | A – A – A | A thắng |
| Thắng điểm đa số (majority decision) | A – A – hoà | A thắng |
| Thắng điểm chia (split decision) | A – A – B | A thắng |
| Hoà chia (split draw) | A – B – hoà | Hoà |
| Hoà đa số (majority draw) | A – hoà – hoà | Hoà |
| Hoà tuyệt đối (unanimous draw) | hoà – hoà – hoà | Hoà |
Điều dễ nhầm là "majority draw": một giám khảo chấm A thắng mà kết quả vẫn hoà, vì hai giám khảo kia đều chấm hoà. Còn "majority decision" thì một giám khảo chấm hoà nhưng A vẫn thắng nhờ hai phiếu còn lại.
Lưu ý thêm: kết quả tính theo số phiếu, không theo tổng điểm cộng của cả ba giám khảo. Một võ sĩ có thể thắng hai phiếu sít sao 115-113 và thua một phiếu đậm 110-118; cộng tổng điểm thì người thua nhiều hơn, nhưng họ vẫn thắng chia điểm.
Vì sao giám khảo chấm khác nhau
Ba giám khảo cùng xem một trận mà ra ba kết quả khác nhau không nhất thiết là có gian lận. Có mấy nguyên nhân chính đáng:
- Hiệp sát nút. Trận 12 hiệp có thể có ba bốn hiệp mà hai võ sĩ gần như ngang nhau. Mỗi giám khảo phải chọn một bên, và chỉ cần đổi hai hiệp là kết quả đảo ngược.
- Cách cân tiêu chí. Luật không quy định tấn công hiệu quả đáng bao nhiêu so với phòng thủ. Giám khảo thích người tiến lên ra đòn và giám khảo thích người lùi mà đánh chính xác có thể chấm ngược nhau.
- Góc nhìn. Ba người ngồi ba cạnh, nhiều đòn chỉ một người thấy rõ.
- Không có màn hình chiếu lại. Giám khảo boxing chấm theo mắt mình trong thời gian thật, không có quay chậm như người xem truyền hình.
Vì vậy, một trận chia điểm 2-1 với các phiếu sát (115-113, 115-113, 113-115) thường được giới chuyên môn chấp nhận. Thứ gây phẫn nộ là phiếu lệch xa so với hai phiếu còn lại và với số đông người xem.
Những trận hoà và chia điểm gây tranh cãi
Lewis – Holyfield I, 1999
Tháng 3 năm 1999 ở Madison Square Garden, Lennox Lewis gặp Evander Holyfield trong trận thống nhất đai hạng nặng. Phần lớn người xem và báo chí cho rằng Lewis thắng rõ. Kết quả là hoà chia: một giám khảo chấm Lewis, một chấm Holyfield 115-113, một chấm hoà. Trận này dẫn tới những cuộc điều tra và chất vấn về cách chọn giám khảo. Hai người tái đấu tháng 11 cùng năm, Lewis thắng điểm tuyệt đối.
Pacquiao – Márquez I, 2004
Tháng 5 năm 2004, Manny Pacquiao đánh ngã Juan Manuel Márquez ba lần ngay hiệp 1. Theo cách chấm thông thường, hiệp đó phải là 10-6. Một giám khảo chấm 10-7, và sau đó thừa nhận đã chấm sai thông lệ. Trận kết thúc hoà chia; với một điểm chênh ở hiệp 1 đó, phiếu của giám khảo này đã đổi thành thắng cho Pacquiao. Đây là ví dụ hiếm hoi cho thấy rõ ràng một điểm cụ thể đã quyết định kết quả trận.
Canelo – Golovkin I, 2017
Tháng 9 năm 2017 ở Las Vegas, trận giữa Saúl "Canelo" Álvarez và Gennady Golovkin kết thúc hoà chia. Hai phiếu khá sát, nhưng một phiếu chấm Canelo thắng 118-110, tức thắng 10 trên 12 hiệp. Rất ít người xem thấy trận đấu chênh đến vậy, và phiếu chấm đó trở thành ví dụ thường được nhắc về phiếu lệch xa. Hai người tái đấu năm 2018, Canelo thắng đa số.
Edgar – Maynard II, UFC 125
MMA cũng có hoà. Ngày 1 tháng 1 năm 2011, Frankie Edgar bảo vệ đai hạng nhẹ UFC trước Gray Maynard. Edgar bị đánh choáng nặng ở hiệp 1, một hiệp mà nhiều người chấm 10-8, rồi gỡ lại các hiệp sau. Kết quả hoà chia, Edgar giữ đai. Trận này hay được dùng để minh hoạ một hiệp 10-8 có thể "đắt" đến mức nào trong trận năm hiệp.
Hoà thì ai giữ đai, ai được tái đấu
Quy tắc chung của boxing và MMA chuyên nghiệp: trận tranh đai hoà thì nhà vô địch đương nhiệm giữ đai. Người thách đấu phải thắng, không chỉ ngang bằng, để lấy đai. Nếu đai đang bỏ trống, trận hoà nghĩa là đai tiếp tục bỏ trống.
Trong thực tế, trận hoà hay chia điểm gây tranh cãi thường dẫn tới tái đấu. Các tổ chức đai đôi khi ra lệnh tái đấu trực tiếp, hoặc nhà tổ chức tự sắp xếp vì trận tái đấu thường có sức hút lớn. Đây là "lối thoát" phổ biến hơn nhiều so với việc khiếu nại để đổi kết quả.
Những nơi không cho phép hoà
Không phải giải nào cũng chấp nhận hoà:
- Boxing Olympic và nghiệp dư: mỗi giám khảo phải chọn người thắng, trận đấu luôn có kết quả. Đây là điều cần thiết vì giải đấu theo thể thức loại trực tiếp.
- Các giải đấu loại kiểu K-1: K-1 thời hoàng kim ở Nhật dùng hiệp phụ khi hoà, để có người đi tiếp vào vòng sau.
- Các giải chấm cả trận: như ONE Championship, giám khảo đánh giá tổng thể và chọn người thắng.
Ngược lại, boxing chuyên nghiệp coi hoà là kết quả hợp lệ và có giá trị: một trận hoà trên hồ sơ được ghi riêng, không phải thua.
Các đề xuất để giảm kết quả gây tranh cãi
Giới boxing và MMA đã bàn nhiều cách:
- Thêm giám khảo. Năm giám khảo như boxing nghiệp dư làm giảm ảnh hưởng của một phiếu lệch.
- Công khai điểm giữa trận. WBC từng thử công khai điểm sau một số hiệp. Người ủng hộ nói nó minh bạch; người phản đối nói võ sĩ dẫn điểm sẽ chơi an toàn, làm trận đấu nhạt đi.
- Đào tạo và đánh giá giám khảo. Nhiều uỷ ban có chương trình theo dõi giám khảo, ai liên tục chấm lệch có thể không được phân công trận lớn.
- Cho phép chấm 10-8 dễ hơn. MMA đã đi theo hướng này từ năm 2017, để những hiệp áp đảo không bị tính như hiệp sát nút.
Góc nhìn hôm nay: đọc ba phiếu chứ đừng chỉ đọc kết quả
Khi kết quả được đọc lên, đừng chỉ nghe "thắng chia điểm". Hãy nhìn ba phiếu:
- Ba phiếu đều sát (cách nhau 1–2 điểm): trận thật sự cân bằng, chia điểm là hợp lý.
- Hai phiếu sát, một phiếu lệch xa: đáng xem lại phiếu lệch đó chấm hiệp nào cho ai.
- Phiếu có tổng lẻ: có knock-down hoặc trừ điểm, tìm xem nó rơi vào hiệp nào.
Nhiều uỷ ban thể thao công bố bảng điểm từng hiệp của từng giám khảo sau trận. Đặt bảng đó cạnh băng ghi hình và tự chấm lại, người xem sẽ hiểu vì sao một trận "rõ ràng thắng" trên truyền hình lại có thể hoà trên giấy.
Câu hỏi thường gặp
Split decision là gì?
Split decision (thắng điểm chia) là khi hai trong ba giám khảo chấm cho một võ sĩ, giám khảo còn lại chấm cho võ sĩ kia. Người được hai phiếu thắng trận. Đây là kết quả thường gặp ở các trận sát nút.
Majority decision và majority draw khác nhau thế nào?
Majority decision là hai giám khảo chấm cho cùng một người, giám khảo thứ ba chấm hoà, nên người đó thắng. Majority draw là một giám khảo chấm cho một người, hai giám khảo kia chấm hoà, nên kết quả chung là hoà.
Trận tranh đai hoà thì ai giữ đai?
Trong boxing và MMA chuyên nghiệp, nhà vô địch đương nhiệm giữ đai khi trận hoà. Người thách đấu phải thắng mới lấy được đai. Nếu đai đang bỏ trống thì nó tiếp tục bỏ trống.
Vì sao Lewis – Holyfield 1999 bị cho là xử ép?
Phần lớn người xem và báo chí cho rằng Lennox Lewis thắng rõ, nhưng trận được xử hoà chia, với một giám khảo chấm Holyfield thắng 115-113. Kết quả dẫn tới nhiều chất vấn về việc chọn giám khảo. Hai người tái đấu cuối năm 1999, Lewis thắng điểm tuyệt đối.
Boxing Olympic có hoà không?
Không. Trong boxing Olympic và nghiệp dư, mỗi giám khảo phải chọn một người thắng, nên trận nào cũng có kết quả. Điều này cần thiết vì giải đấu theo thể thức loại trực tiếp.