UFC có 8 hạng cân nam, từ hạng ruồi 125 pound (56,7 kg) tới hạng nặng 265 pound (120,2 kg), và các hạng nữ từ hạng rơm 115 pound (52,2 kg). Võ sĩ phải cân một ngày trước trận; nhiều người giảm vài ký trong những ngày cuối bằng cách rút nước khỏi cơ thể rồi bù lại sau buổi cân — gọi là ép cân. Ép cân giúp võ sĩ đấu ở hạng nhẹ hơn cân nặng thật, nhưng đã gây suy thận, nhập viện và cả tử vong, nên một số giải như ONE Championship đã đổi hẳn cách cân.
Vì sao MMA cần hạng cân
UFC 1 năm 1993 không có hạng cân. Thông điệp của nhà tổ chức là kỹ thuật thắng được sức nặng, và Royce Gracie quả thật thắng những đối thủ to hơn. Nhưng khi trình độ đôi bên ngang nhau, cân nặng quyết định rất nhiều: người nặng hơn đấm mạnh hơn, đè nặng hơn, chịu đòn tốt hơn. Từ UFC 12 năm 1997, giải chia làm hai hạng, rồi chia nhỏ dần. Ngày nay, khoảng cách giữa các hạng thường là 10–15 pound (4,5–7 kg), trừ hạng nặng rộng hơn nhiều.
Bảng hạng cân UFC
| Hạng | Giới hạn trên | Quy đổi | Có ở UFC |
|---|---|---|---|
| Hạng rơm (strawweight) | 115 pound | 52,2 kg | Nữ |
| Hạng ruồi (flyweight) | 125 pound | 56,7 kg | Nam và nữ |
| Hạng gà (bantamweight) | 135 pound | 61,2 kg | Nam và nữ |
| Hạng lông (featherweight) | 145 pound | 65,8 kg | Nam (nữ từng có) |
| Hạng nhẹ (lightweight) | 155 pound | 70,3 kg | Nam |
| Hạng bán trung (welterweight) | 170 pound | 77,1 kg | Nam |
| Hạng trung (middleweight) | 185 pound | 83,9 kg | Nam |
| Hạng dưới nặng (light heavyweight) | 205 pound | 93,0 kg | Nam |
| Hạng nặng (heavyweight) | 265 pound | 120,2 kg | Nam |
Luật thống nhất bản 2017 còn bổ sung bốn hạng trung gian: 165, 175, 195 và 225 pound, để các giải khác có thể dùng. UFC không áp dụng. Tên tiếng Việt của các hạng chưa thống nhất; bài này dùng cách gọi theo quyền anh quen thuộc.
ONE Championship: tên giống, số khác
Người xem cả UFC và ONE hay bị nhầm, vì ONE dùng cùng tên hạng nhưng giới hạn cao hơn một bậc. Ví dụ "hạng nhẹ" ở ONE là 77,1 kg — tương đương hạng bán trung UFC. "Hạng ruồi" ở ONE là 61,2 kg, tương đương hạng gà UFC. ONE còn có hạng nguyên tử (atomweight) 52,2 kg cho nữ và một hạng 102,1 kg (ONE gọi là hạng dưới nặng) mà UFC không có. Lý do là ONE cân võ sĩ gần với cân nặng đi lại hằng ngày, nên số trên bàn cân cao hơn.
Ép cân là gì
Một võ sĩ hạng nhẹ UFC thường không sống ở 70 kg. Ngoài mùa thi đấu họ nặng hơn vài ký đến cả chục ký. Vài tuần trước trận, họ giảm mỡ bằng ăn uống và tập. Những ngày cuối, phần còn lại được bỏ đi bằng cách làm cơ thể mất nước: hạn chế nước, đổ mồ hôi nhiều. Bước lên bàn cân đúng giới hạn, rồi trong khoảng một ngày đến lúc thi đấu, họ uống bù và ăn để lấy lại cân nặng.
Kết quả là trên sàn, hai võ sĩ "hạng nhẹ" có thể nặng hơn 70 kg khá nhiều. Đó chính là lý do ép cân trở thành thông lệ: ai không ép, sẽ gặp đối thủ nặng hơn mình. Người trong nghề gọi đây là một cuộc chạy đua mà không ai muốn nhưng ai cũng phải chạy.
Cái giá với cơ thể
- Thận: mất nước nặng làm thận quá tải. Daniel Cormier phải rút khỏi Olympic Bắc Kinh 2008 vì suy thận trong khi giảm cân để vào hạng vật.
- Não: não được bao quanh bởi dịch. Nhiều chuyên gia y khoa lo ngại rằng đấu khi chưa hồi nước đầy đủ có thể khiến não dễ tổn thương hơn trước các cú đánh. Đây là giả thuyết được bàn nhiều, nghiên cứu vẫn đang tiếp tục.
- Thể lực: võ sĩ ép cân quá sức thường hụt hơi ở các hiệp sau và chịu đòn kém.
- Tử vong: năm 2013, võ sĩ Brazil Leandro Souza qua đời khi đang giảm cân trước một trận ở giải trong nước. Tháng 12/2015, võ sĩ Trung Quốc Yang Jianbing qua đời trước trận đấu của ONE Championship ở Manila; hồ sơ y tế cho thấy liên quan tới mất nước nặng.
Bài này không mô tả cách ép cân, và không nên ai tự làm theo những gì xem trên mạng. Các võ sĩ chuyên nghiệp làm việc này dưới sự theo dõi của chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ, và họ vẫn gặp tai nạn.
Các giải đang làm gì để hạn chế
| Biện pháp | Ai áp dụng | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Thử độ ngậm nước bằng nước tiểu và cân nặng đi lại | ONE Championship, từ cuối 2015 | Võ sĩ phải đạt cân nặng khi cơ thể đủ nước; không qua được thì không đấu |
| Cấm truyền dịch tĩnh mạch để hồi nước | UFC, từ 2015 trong chương trình chống doping | Buộc võ sĩ tính toán thận trọng hơn vì không thể "hồi nhanh" |
| Cân lại vào ngày thi đấu | Một số ủy ban, như ở California | Ghi nhận người tăng cân quá nhiều sau buổi cân, khuyên lên hạng |
| Cân sớm vào buổi sáng hôm trước | UFC | Cho võ sĩ thêm thời gian hồi phục, nhưng cũng bị chê là khuyến khích ép nhiều hơn |
Biện pháp của ONE ra đời ngay sau cái chết của Yang Jianbing. Nó buộc nhiều võ sĩ đấu ở hạng cao hơn cân nặng ép cũ, và thường được giới y khoa nhắc như mô hình đáng tham khảo, dù cũng có lúc võ sĩ trượt bài kiểm tra ngay trước trận.
Trượt cân thì sao
- Trận không tranh đai được dư 1 pound so với giới hạn. Trận tranh đai phải đúng giới hạn.
- Võ sĩ trượt cân thường được cho thêm khoảng thời gian ngắn để cân lại.
- Nếu vẫn trượt, trận có thể vẫn diễn ra ở mức cân thoả thuận (catchweight) nếu đối thủ đồng ý; người trượt thường bị trừ một phần tiền thù lao chuyển cho đối thủ.
- Nhà vô địch trượt cân trong trận bảo vệ đai sẽ mất quyền giữ đai ngay cả khi thắng.
- Có trận bị huỷ hẳn. Tháng 3/2017, trận tranh đai tạm thời giữa Khabib Nurmagomedov và Tony Ferguson ở UFC 209 bị huỷ vào phút chót vì Khabib phải nhập viện trong quá trình giảm cân.
Góc nhìn hôm nay: đọc buổi cân như người trong nghề
Buổi cân chính thức là một trong những nguồn thông tin tốt nhất trước trận. Người đã theo dõi lâu thường để ý:
- Võ sĩ lên cân đúng giờ hay để sát giờ chót — sát giờ thường là ép rất vất vả.
- Trông mặt mũi hốc hác, phải có người dìu, hay cởi hết đồ và che khăn để cân lại: dấu hiệu ép cân nặng nề.
- Võ sĩ vừa lên hoặc xuống hạng: thay đổi hạng thường kéo theo thay đổi sức bền và sức chịu đòn.
Xu hướng gần đây là ngày càng nhiều võ sĩ chọn lên hạng sớm hơn và nói rằng họ đấu tốt hơn khi không phải ép. Đó có lẽ là thay đổi lành mạnh nhất của môn này trong mười năm qua.
Câu hỏi thường gặp
UFC có bao nhiêu hạng cân?
UFC có 8 hạng cân nam từ hạng ruồi 125 pound đến hạng nặng 265 pound, và các hạng nữ từ hạng rơm 115 pound đến hạng gà 135 pound. Hạng lông nữ 145 pound từng có nhưng không duy trì thường xuyên.
Ép cân trong MMA là gì?
Ép cân là việc võ sĩ giảm nhanh vài ký trong những ngày trước buổi cân, chủ yếu bằng cách làm cơ thể mất nước, rồi uống bù và ăn lại trước giờ đấu. Nhờ vậy họ đấu ở hạng thấp hơn cân nặng thường ngày, nhưng có nhiều rủi ro sức khoẻ.
Ép cân có nguy hiểm không?
Có. Mất nước nặng có thể gây suy thận, giảm sức bền, và nhiều chuyên gia lo ngại não dễ tổn thương hơn khi bị đánh. Đã có võ sĩ qua đời trong quá trình ép cân, như Leandro Souza năm 2013 và Yang Jianbing năm 2015.
Vì sao hạng cân ONE Championship khác UFC?
ONE cân võ sĩ gần với cân nặng thường ngày và kiểm tra độ ngậm nước, nên giới hạn mỗi hạng cao hơn một bậc so với UFC dù cùng tên. Ví dụ hạng nhẹ ONE là 77,1 kg, bằng hạng bán trung UFC.
Trượt cân trong UFC bị phạt thế nào?
Võ sĩ trượt cân thường bị trừ một phần tiền thù lao chuyển cho đối thủ, và trận có thể diễn ra ở mức cân thoả thuận nếu đối thủ đồng ý. Nếu là trận tranh đai, người trượt cân không được nhận đai dù thắng.