Đấu vật quan trọng bậc nhất trong MMA vì nó quyết định trận đấu diễn ra ở đâu: đứng hay dưới sàn. Người vật giỏi có thể kéo đối thủ xuống sàn khi muốn, hoặc chống bị kéo xuống để đứng đánh tiếp. Vì thế nhiều nhà vô địch UFC xuất thân từ đấu vật tự do, vật cổ điển, vật đại học Mỹ hoặc sambo, từ Mark Coleman thập niên 1990 tới Khabib Nurmagomedov và Islam Makhachev.
Vì sao vật là "kỹ năng gốc"
Trong MMA, hai võ sĩ có hai thế mạnh khác nhau thì ai quyết định được địa điểm giao tranh người đó có lợi. Một võ sĩ kickboxing giỏi muốn đứng; một võ sĩ nhu thuật muốn xuống sàn. Ai vật giỏi hơn sẽ áp được ý mình. Giới huấn luyện hay nói gọn: người vật tốt chọn được trận đấu.
Có ba việc người xem nên phân biệt:
- Quật ngã (takedown): đưa đối thủ từ đứng xuống sàn, kiểu ôm hai chân, ôm một chân, ôm thân hay gạt chân.
- Chống quật ngã: giữ thăng bằng, bật lùi hai chân ra sau (sprawl) để đè lên người đang lao vào, hoặc gỡ tay đối thủ khỏi thân mình.
- Kiểm soát trên sàn: ở phía trên, ghìm đối thủ, không cho họ đứng dậy, đồng thời đánh xuống. Lối này gọi là "ground and pound".
Các trường phái vật trong lồng
| Trường phái | Đặc điểm | Ảnh hưởng tới MMA |
|---|---|---|
| Vật tự do (freestyle) | Môn Olympic, được tấn công chân | Nhiều đòn ôm chân, quật ngã nhanh; mạnh ở Dagestan, Iran, Mỹ |
| Vật cổ điển (Greco-Roman) | Môn Olympic, cấm tấn công dưới thắt lưng | Rất mạnh khi ôm thân sát người và vật trên lưới |
| Vật đại học Mỹ (folkstyle) | Thi đấu ở trường học Mỹ, chú trọng kiểm soát người dưới | Giỏi ghìm đối thủ dưới sàn, không cho dậy |
| Sambo | Môn Liên Xô, kết hợp vật và khoá chân | Ném mạnh, khoá chân; nền của nhiều võ sĩ Nga |
| Judo | Môn Olympic gốc Nhật, ném bằng võ phục | Ném từ ôm sát; phải điều chỉnh vì MMA không có áo để nắm |
Đô vật đã định hình MMA
Thời "ground and pound"
Mark Coleman, vô địch vật đại học Mỹ hạng 190 pound năm 1988 và từng dự Olympic 1992, thắng UFC 10 năm 1996 và trở thành nhà vô địch hạng nặng đầu tiên của UFC năm 1997. Lối của ông đơn giản: quật ngã, đè lên, đánh xuống. Coleman thường được gọi là người đã phổ biến "ground and pound". Trước đó, Dan Severn, cũng là đô vật nghiệp dư nhiều thành tích, đã vô địch giải UFC 5.
Vật cổ điển trên lưới
Randy Couture, đô vật cổ điển nhiều lần vào đội dự bị Olympic của Mỹ, vô địch UFC ở cả hạng nặng và hạng dưới nặng. Ông giỏi đè đối thủ vào lưới, kiểm soát thân trên, đánh tay ngắn — một cách vật mà thi đấu nghiệp dư không có vì không có lưới. Dan Henderson, đô vật cổ điển dự hai kỳ Olympic 1992 và 1996, có sự nghiệp dài ở PRIDE và UFC.
Nhà vô địch Olympic vào lồng
Henry Cejudo giành huy chương vàng vật tự do 55 kg ở Olympic Bắc Kinh 2008, sau vô địch UFC ở cả hạng ruồi và hạng gà. Daniel Cormier dự Olympic 2004 và 2008, sau vô địch UFC ở cả hạng dưới nặng và hạng nặng. Yoel Romero giành huy chương bạc vật tự do Olympic 2000 cho Cuba. Kamaru Usman, vô địch vật đại học hạng hai (Division II) năm 2010, giữ đai hạng bán trung UFC từ 2019 đến 2022.
Trường phái Dagestan
Dagestan, nước cộng hoà thuộc Nga ở vùng Bắc Kavkaz, có truyền thống vật tự do hàng đầu thế giới. Khabib Nurmagomedov lớn lên trong phòng tập của cha, Abdulmanap Nurmagomedov, kết hợp vật tự do, sambo và judo. Anh giải nghệ năm 2020 với thành tích 29 trận toàn thắng. Trong một trận năm 2013 với Abel Trujillo, Khabib thực hiện 21 lần quật ngã thành công — kỷ lục một trận của UFC. Islam Makhachev, bạn tập lâu năm của anh, nối tiếp lối đánh ấy và giành đai hạng nhẹ UFC năm 2022.
Đặc trưng của lối vật Dagestan trong lồng là không vội đánh. Họ quật ngã, dính chặt, đổi tư thế liên tục, khiến đối thủ phải chống đỡ cả hiệp cho tới khi kiệt sức. Đối thủ của Khabib thường kể rằng mệt nhất là cảm giác bị đè nặng không ngừng chứ không phải đòn đấm.
Vật để đứng: lối "sprawl and brawl"
Không phải ai học vật cũng dùng nó để quật ngã. Chuck Liddell, từng vật ở đại học, nổi tiếng với lối ngược lại: dùng kỹ năng chống quật ngã để buộc đối thủ đứng đánh với mình, rồi thắng bằng tay. Người ta gọi lối này là "sprawl and brawl" — bật lùi chân chống vật, rồi đấm. Rất nhiều võ sĩ đứng đánh hiện đại học vật chủ yếu để phòng thủ.
Ngược lại, có võ sĩ không có nền vật mà vẫn quật ngã giỏi. Georges St-Pierre lớn lên với karate Kyokushin, học vật khi đã vào nghề, nhưng trở thành một trong những người quật ngã hiệu quả nhất lịch sử hạng bán trung, nổi tiếng với việc quật ngã từ khoảng cách đứng đánh khi đối thủ đang lo đỡ đòn tay.
Vật trong chấm điểm và lời chê "nằm đè"
Theo tiêu chí chấm điểm, quật ngã và kiểm soát được tính trong mục "đánh và vật hiệu quả". Nhưng bản sửa luật 2017 nhấn mạnh: hiệu quả là gây được tác động — làm đối thủ yếu đi, tiến tới tư thế có lợi, đe doạ khoá — chứ không phải chỉ nằm trên người ta. Một hiệp mà người trên chỉ ghì chặt, không đánh, không đổi tư thế, có thể vẫn thắng điểm nhưng thuyết phục giám khảo khó hơn trước.
Đây cũng là nguồn gốc của lời chê "lay and pray" (nằm đè và cầu cho hết giờ). Khán giả hay huýt sáo những trận như vậy; trọng tài có quyền kéo hai người đứng dậy nếu không có tiến triển. Người hâm mộ đấu vật thì đáp rằng ghìm một võ sĩ chuyên nghiệp đang tìm mọi cách đứng dậy suốt năm phút là một kỹ năng khó, chỉ là nó không đẹp bằng một cú đá.
Góc nhìn hôm nay: xem vật cho ra vật
Người mới xem MMA thường chờ đứng đánh và thấy chán khi hai người ôm nhau dưới sàn. Thử đổi câu hỏi: ai đang ở trên? Người dưới có đang cố đứng dậy, cố khoá, hay chỉ chịu đòn? Mỗi lần người dưới chống tay, xoay hông, áp lưng vào lưới là một nỗ lực có thể đổi hướng cả hiệp.
- Trên trang thống kê UFC, xem hai chỉ số "độ chính xác quật ngã" và "chống quật ngã" của một võ sĩ để biết trước trận sẽ diễn ra ở đâu.
- Xem vật tự do và vật cổ điển ở Olympic hoặc Giải vô địch thế giới để thấy gốc của những pha quật ngã trong lồng.
- So hai trận của cùng một đô vật, một trận thắng nhờ kiểm soát và một trận thắng nhờ đánh dưới sàn, để hiểu vì sao giám khảo chấm khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đô vật thường thắng trong MMA?
Vì vật quyết định trận đấu diễn ra đứng hay dưới sàn. Người vật giỏi có thể kéo đối thủ vào nơi mình mạnh nhất, hoặc chống bị kéo xuống. Vật còn làm đối thủ tốn sức rất nhanh, nhất là ở những hiệp cuối.
Ground and pound là gì?
Ground and pound là lối quật ngã đối thủ, chiếm vị trí phía trên rồi đánh xuống bằng tay và cùi chỏ. Mark Coleman, nhà vô địch hạng nặng đầu tiên của UFC, thường được coi là người phổ biến lối đánh này.
Ai quật ngã nhiều nhất trong một trận UFC?
Khabib Nurmagomedov giữ kỷ lục 21 lần quật ngã thành công trong một trận, khi gặp Abel Trujillo năm 2013. Anh giải nghệ năm 2020 với thành tích 29 trận bất bại.
Vật tự do và vật cổ điển khác nhau thế nào?
Vật tự do cho phép tấn công và ôm chân đối thủ, còn vật cổ điển cấm mọi đòn dưới thắt lưng, chỉ vật bằng thân trên. Trong MMA, nền vật tự do mạnh về quật ngã, còn vật cổ điển mạnh khi ôm sát người trên lưới.
Vì sao võ sĩ Dagestan vật giỏi?
Dagestan có truyền thống vật tự do lâu đời, phòng tập dày đặc và nhiều nhà vô địch Olympic. Trẻ em ở đây tập vật từ rất sớm, nên võ sĩ MMA xuất thân từ đó thường có nền vật vượt trội.