Đứng đánh trong MMA khác boxing và Muay Thai ở ba điểm chính: găng chỉ nặng khoảng 4 ounce nên đòn dễ gây knock-out và rách da hơn, võ sĩ luôn phải đề phòng bị vật nên thế đứng và khoảng cách thay đổi, và được dùng gần như mọi vũ khí — đấm, đá, gối, cùi chỏ — cùng lúc. Vì thế không có một "trường phái đứng đánh MMA" duy nhất. Nhà vô địch có thể đến từ boxing, kickboxing, Muay Thai, karate hay taekwondo, miễn là biết ghép môn của mình với mối đe doạ vật.
Găng nhỏ thay đổi mọi thứ
Găng boxing chuyên nghiệp thường nặng 8–10 ounce, có lớp đệm dày; võ sĩ có thể giơ hai găng che mặt và đỡ được nhiều đòn. Găng MMA nặng khoảng 4 ounce, hở ngón, đệm mỏng. Hai hệ quả lớn:
- Thủ cao kiểu boxing kém hiệu quả. Găng nhỏ không che hết mặt, đòn đấm lọt qua khe hở. Võ sĩ MMA dựa vào di chuyển đầu, khoảng cách và đỡ bằng cẳng tay nhiều hơn.
- Đòn chính xác có sức huỷ diệt lớn. Một cú đấm trúng cằm đủ để kết thúc trận, và đường rách quanh lông mày thường xuyên hơn boxing.
Đứng đánh khi lúc nào cũng có thể bị vật
Đây là điều người mới xem khó nhận ra nhất. Một võ sĩ boxing có thể dồn hết trọng lượng ra trước để tung đòn, vì không ai ôm chân họ. Trong MMA, dồn quá nhiều về trước là mời đối thủ cúi xuống ôm hai chân. Vì vậy:
- Thế đứng MMA thường thẳng người hơn và hai chân hơi rộng hơn boxing, để kịp bật lùi chống vật.
- Võ sĩ hay "giả vật" — hạ người như sắp lao vào ôm chân — để đối thủ hạ tay xuống, rồi đánh lên mặt. Ngược lại, đánh tay để che ý định vật.
- Đá cao rủi ro hơn: chân bị bắt là có thể bị quật ngã ngay.
Georges St-Pierre là ví dụ điển hình của sự hoà trộn này: những cú jab và đòn đá của ông làm đối thủ lo phòng thủ phía trên, rồi ông quật ngã từ khoảng cách mà họ không ngờ.
Vũ khí được dùng: so ba môn
| Vũ khí | Boxing | Muay Thai | MMA (Luật thống nhất) |
|---|---|---|---|
| Đấm | Có | Có | Có, cả khi đứng và dưới sàn |
| Đá | Không | Có, mọi tầng | Có; cấm đá đầu người nằm sàn |
| Gối | Không | Có, kể cả trong ôm ghì | Có; cấm gối đầu người nằm sàn |
| Cùi chỏ | Không | Có | Có, kể cả dưới sàn |
| Ôm ghì (clinch) | Bị tách ra | Được đánh trong ôm ghì | Được đánh, vật, đẩy vào lưới |
| Quật ngã | Không | Chỉ quăng trong ôm ghì | Mọi kiểu quật ngã hợp lệ |
Các trường phái đứng đánh trong lồng
Boxing
Boxing cho đôi tay và lối di chuyển đầu tốt nhất. Max Holloway, cựu vô địch hạng lông UFC, là hình mẫu của khối lượng đòn tay: tháng 1/2021, trong trận với Calvin Kattar, anh tung trúng 445 đòn đáng kể, kỷ lục một trận của UFC. Junior dos Santos, cựu vô địch hạng nặng, cũng thắng phần lớn nhờ boxing.
Muay Thai
Muay Thai mang tới đòn đá ống quyển, gối và cùi chỏ, nhất là trong thế ôm ghì. Anderson Silva năm 2006 thắng Rich Franklin để giành đai hạng trung UFC bằng cách ôm ghì sau gáy rồi gối liên tục — hình ảnh kinh điển về Muay Thai trong lồng. Các võ sĩ Brazil của phòng tập Chute Boxe như Wanderlei Silva và Maurício "Shogun" Rua cũng đưa lối đánh dữ dội này lên đỉnh cao ở PRIDE.
Kickboxing
Thế hệ gần đây chứng kiến nhiều nhà vô địch kickboxing chuyển sang. Israel Adesanya, từng đấu kickboxing chuyên nghiệp nhiều năm, giữ đai hạng trung UFC với lối giữ khoảng cách, đòn đá và phản đòn chính xác. Alex Pereira, từng giữ đai hai hạng cân của giải kickboxing Glory và hai lần thắng Adesanya ở kickboxing, sang UFC thắng lại Adesanya năm 2022 để giành đai hạng trung, rồi lên hạng dưới nặng tiếp tục giành đai.
Karate và taekwondo
Karate từng bị coi là "võ biểu diễn" sau những năm đầu UFC, cho tới khi Lyoto Machida giành đai hạng dưới nặng năm 2009 với lối lùi rồi phản đòn khó đọc. Stephen Thompson, xuất thân karate thi đấu, đưa lối đứng nghiêng người và đá từ xa vào các trận tranh đai hạng bán trung. Anderson Silva, có nền taekwondo, hạ Vitor Belfort năm 2011 bằng một cú đá tống thẳng vào mặt — đòn mà trước đó ít ai nghĩ dùng được ở cấp cao.
Những khoảnh khắc người ta còn nhắc
| Năm | Khoảnh khắc | Vì sao đáng nhớ |
|---|---|---|
| 2006 | Anderson Silva gối liên tục Rich Franklin | Muay Thai trong ôm ghì giành đai |
| 2011 | Anderson Silva đá tống hạ Vitor Belfort | Đòn đá thẳng từ võ truyền thống |
| 2012 | Edson Barboza đá xoay người hạ Terry Etim | Một trong những cú đá đẹp nhất lịch sử UFC |
| 2015 | Conor McGregor hạ José Aldo sau 13 giây | Trận tranh đai kết thúc nhanh nhất lịch sử UFC |
| 2019 | Jorge Masvidal gối bay hạ Ben Askren sau 5 giây | Knock-out nhanh nhất lịch sử UFC |
| 2021 | Max Holloway trúng 445 đòn đáng kể vào Calvin Kattar | Kỷ lục khối lượng đòn một trận |
Xu hướng mới: đá vào bắp chân
Từ khoảng năm 2020, đòn đá thấp vào bắp chân (calf kick) trở thành một trong những vũ khí bàn tán nhiều nhất. Khác đòn đá đùi truyền thống, nó đánh vào phần dưới chân, khó đỡ bằng ống quyển, và làm đối thủ mất khả năng di chuyển rất nhanh. Trận Dustin Poirier gặp Conor McGregor tháng 1/2021 thường được dẫn làm ví dụ: chân trước của McGregor bị đá liên tục, ảnh hưởng tới lối đánh rồi dẫn tới thua knock-out. Từ đó gần như mọi đội góc đài đều chuẩn bị cả cách đá lẫn cách chống đòn này.
Đòn đá bắp chân cũng cho thấy một quy luật chung của đứng đánh MMA: vũ khí nào hiệu quả sẽ lan rất nhanh, rồi chính sự phổ biến của nó lại sinh ra cách chống. Võ sĩ bắt đầu nhấc chân đỡ thường xuyên hơn, đổi thế đứng ngay trong trận, hoặc phản đòn bằng tay mỗi khi đối thủ đá. Người xem theo dõi vài năm sẽ thấy đứng đánh MMA thay đổi theo từng làn sóng như vậy, chứ không đứng yên như một môn đã định hình xong.
Góc nhìn hôm nay: xem đứng đánh như người trong nghề
Thống kê đứng đánh trên các trang dữ liệu thường dùng khái niệm "đòn đáng kể" (significant strikes): mọi đòn khi đứng ở khoảng cách đánh, và những đòn mạnh khi ôm ghì hoặc dưới sàn. Con số này hữu ích nhưng không phải tất cả: một cú đấm làm đối thủ chao đảo nặng ký hơn mười cú jab chạm găng. Giám khảo cũng được dặn chấm theo tác động, không đếm số.
- Để ý chân trước của hai võ sĩ: ai đặt chân ngoài chân đối thủ thường có góc đánh tốt hơn.
- Xem khi một võ sĩ tung đòn đá, đối thủ có cố bắt chân để vật không. Đó là chỗ đứng đánh và vật gặp nhau.
- Xem kickboxing ở Glory hoặc Muay Thai ở sân Lumpinee để hiểu nền tảng mà nhiều võ sĩ MMA mang vào.
Câu hỏi thường gặp
Đứng đánh trong MMA khác boxing thế nào?
Găng MMA nhẹ hơn nhiều nên khó che mặt và dễ knock-out hơn. Võ sĩ MMA còn được đá, gối, cùi chỏ và phải luôn phòng bị vật, nên thế đứng thẳng hơn, khoảng cách và nhịp đánh khác boxing.
Knock-out nhanh nhất lịch sử UFC là bao lâu?
Knock-out nhanh nhất là 5 giây, khi Jorge Masvidal dùng gối bay hạ Ben Askren ở UFC 239 năm 2019. Trận tranh đai kết thúc nhanh nhất là 13 giây, Conor McGregor hạ José Aldo năm 2015.
Đòn đáng kể (significant strike) là gì?
Đây là khái niệm thống kê, gồm mọi đòn khi hai người đứng ở khoảng cách đánh, cùng những đòn mạnh khi ôm ghì hoặc dưới sàn. Nó loại bớt các đòn chạm nhẹ để con số phản ánh sát hơn những gì gây tác động.
Võ truyền thống như karate có hiệu quả trong MMA không?
Có, khi được ghép với vật và chống vật. Lyoto Machida, Georges St-Pierre và Stephen Thompson đều có nền karate và đạt tới các trận tranh đai UFC, nhờ lối giữ khoảng cách và phản đòn khó đọc.
Vì sao võ sĩ MMA hay đá vào bắp chân?
Đòn đá vào bắp chân khó đỡ bằng ống quyển và làm đối thủ mất khả năng di chuyển rất nhanh. Từ khoảng năm 2020, đòn này trở nên phổ biến, và trận Poirier thắng McGregor đầu năm 2021 thường được lấy làm ví dụ.