Đếm 8 giây (mandatory eight count) là quy định trong boxing: khi một võ sĩ bị đo sàn, trọng tài bắt buộc đếm ít nhất tới 8 rồi mới cho đấu tiếp, kể cả khi người đó đã bật dậy ngay. Nếu võ sĩ không đứng dậy và sẵn sàng trước tiếng đếm 10, trận kết thúc bằng knock-out. Ở boxing nghiệp dư và một số môn kickboxing còn có "đếm 8 giây khi đứng", khi trọng tài dừng trận để đếm cho người bị choáng dù chưa ngã.
Vì sao lại là con số 8
Con số 8 có gốc từ thế kỷ 19. Theo Luật võ đài London (London Prize Ring Rules, 1838), một hiệp đấu tay trần kết thúc khi một người ngã. Người ngã có 30 giây nghỉ, rồi thêm 8 giây để tự đi tới vạch giữa võ đài (gọi là "scratch"). Không tới được vạch là thua. Khi Luật Queensberry ra đời năm 1867, hiệp đấu được ấn định ba phút và người ngã có 10 giây để tự đứng lên. Đếm 8 bắt buộc của boxing hiện đại là cách giữ lại một khoảng nghỉ tối thiểu cho người vừa ngã, trong khung 10 giây của Queensberry.
Lý do thực tế của đếm 8 bắt buộc là an toàn. Một võ sĩ vừa bị đánh ngã thường bật dậy theo bản năng trong khi đầu óc còn quay cuồng. Tám giây cho trọng tài thời gian nhìn mắt, nhìn chân, hỏi một câu, và cho chính võ sĩ thời gian lấy lại thăng bằng trước khi tiếp tục nhận đòn.
Diễn biến một lần đếm theo từng bước
- Võ sĩ bị đo sàn. Knock-down được tính khi bất kỳ bộ phận nào ngoài bàn chân chạm sàn do đòn hợp lệ, khi võ sĩ chỉ đứng được nhờ dây đài, hoặc khi treo người bất lực trên dây.
- Đối thủ về góc trung lập. Trọng tài chỉ tay ra một trong hai góc không có người của hai bên. Chừng nào người đánh ngã chưa về góc, trọng tài có thể chưa đếm hoặc dừng đếm.
- Bắt nhịp đếm từ người bấm giờ. Người bấm giờ bên võ đài bắt đầu đếm ngay khi có knock-down, ra hiệu bằng tay hoặc đập xuống mặt bàn. Trọng tài khi vào vị trí sẽ nối tiếp con số đó, không đếm lại từ một.
- Đếm to và ra dấu tay. Trọng tài vừa đếm to vừa giơ ngón tay trước mặt võ sĩ để người bị ngã thấy được số đếm dù không nghe rõ vì tiếng ồn.
- Tối thiểu tới 8. Dù võ sĩ đứng dậy ở giây thứ hai, trọng tài vẫn đếm tới 8.
- Kiểm tra. Trọng tài nhìn mắt, yêu cầu võ sĩ bước về phía mình hoặc giơ găng lên, hỏi có muốn tiếp tục không. Câu trả lời mơ hồ, chân loạng choạng, mắt không tập trung đều có thể dẫn tới dừng trận.
- Cho đấu tiếp hoặc dừng. Nếu đạt, trọng tài lau găng võ sĩ (vì găng vừa chạm sàn) rồi cho đấu tiếp. Nếu tới 10 mà chưa sẵn sàng, đó là KO.
"Đếm dài" Dempsey – Tunney năm 1927
Không có câu chuyện nào giải thích luật góc trung lập rõ bằng trận tái đấu hạng nặng giữa Gene Tunney và Jack Dempsey ở sân Soldier Field, Chicago, ngày 22 tháng 9 năm 1927. Ở hiệp 7, Dempsey đánh ngã Tunney. Luật của bang Illinois khi đó đã yêu cầu người đánh ngã phải về góc trung lập, nhưng Dempsey theo thói quen cũ đứng ngay gần đối thủ. Trọng tài Dave Barry không bắt đầu đếm cho tới khi Dempsey chịu đi về góc.
Vì vậy Tunney có thêm vài giây, thường được ước khoảng 13 đến 14 giây tính từ lúc ngã, trước khi đứng dậy ở tiếng đếm 9. Tunney trụ lại được, đánh ngã Dempsey ở hiệp sau và thắng điểm. Trận đấu được nhớ tên là "the long count", và cho tới nay vẫn còn tranh cãi liệu Tunney có đứng dậy kịp nếu được đếm bình thường hay không. Điều không còn tranh cãi là trọng tài đã làm đúng luật, và chính võ sĩ đánh ngã đã tự đánh mất mấy giây quý giá.
Những lần đếm gây tranh cãi khác
Ali – Liston II, 1965
Trong trận tái đấu ở Lewiston, bang Maine, tháng 5 năm 1965, Sonny Liston ngã ở hiệp 1 sau một cú đấm mà nhiều người trên khán đài nói là không thấy, về sau được gọi là "cú đấm ma". Muhammad Ali không về góc trung lập ngay mà đứng gần Liston, trọng tài Jersey Joe Walcott mải đẩy Ali đi nên không đếm theo nhịp bình thường. Liston đứng dậy, hai người đã đánh tiếp thì Walcott mới được báo từ phía bàn ghi chép rằng Liston đã nằm quá mười giây, và dừng trận. Cả cú đấm lẫn lần đếm đều còn bị bàn cãi đến nay.
Douglas – Tyson, Tokyo 1990
Tháng 2 năm 1990 ở Tokyo, Buster Douglas là võ sĩ ít ai đặt cửa trước Mike Tyson. Ở cuối hiệp 8, Tyson đánh ngã Douglas. Trọng tài Octavio Meyran đếm và Douglas đứng dậy ở tiếng đếm 9. Phía Tyson về sau khiếu nại rằng trọng tài đếm chậm hơn người bấm giờ. Douglas hạ Tyson ở hiệp 10. Khiếu nại không làm thay đổi kết quả, vì trọng tài là người có tiếng đếm chính thức.
Đếm 8 khi đứng: còn dùng ở đâu
Đếm 8 khi đứng (standing eight count) là khi trọng tài dừng trận để đếm cho một võ sĩ chưa ngã nhưng đang choáng hoặc ăn liên tiếp không chống trả. Lần đếm này được tính như một lần knock-down trên phiếu chấm.
| Môn / hệ luật | Đếm 8 bắt buộc khi ngã | Đếm 8 khi đứng |
|---|---|---|
| Boxing chuyên nghiệp ở Mỹ | Có | Phần lớn các bang không dùng |
| Boxing nghiệp dư, Olympic | Có | Có, trọng tài được quyền đếm |
| Muay Thai, kickboxing | Có | Phổ biến, tuỳ giải |
| MMA | Không đếm | Không đếm |
Người ủng hộ đếm khi đứng cho rằng nó cho võ sĩ choáng một quãng nghỉ thay vì tiếp tục ăn đòn. Người phản đối cho rằng nó cắt ngang thế áp đảo chính đáng của người đang tấn công, và võ sĩ đã choáng đến mức cần đếm thì có lẽ nên dừng trận luôn. Đây là lý do boxing chuyên nghiệp ở Mỹ phần lớn đã bỏ.
Giới hạn số lần đếm
Nhiều hệ luật đặt giới hạn: bị đếm ba lần trong một hiệp, hoặc một số lần nhất định trong cả trận, thì trận dừng. Các giải kickboxing kiểu K-1 nổi tiếng với luật ba lần đo sàn trong một hiệp là thua, có giải chỉ cho hai. Boxing nghiệp dư cũng có giới hạn số lần đếm trong một hiệp và trong cả trận.
Vì sao MMA không đếm
Trong MMA, khi một người bị đánh ngã, đối thủ được phép theo xuống và đánh tiếp dưới sàn. Nằm sàn không phải là trạng thái "an toàn" như trong boxing; nhiều võ sĩ MMA còn chủ động nằm ngửa để kéo đối thủ vào thế khoá. Vì vậy không có lúc nào để dừng và đếm. Thay vào đó, trọng tài phải liên tục đánh giá người bị ngã còn tự vệ được không, và dừng trận ngay khi cần.
Đây cũng là lý do một cú ngã trong MMA ít khi được chấm như một "knock-down" có giá cố định. Giám khảo nhìn vào tác động của nó: đối thủ bị choáng thật hay chỉ mất thăng bằng, sau cú ngã ai kiểm soát được thế dưới sàn.
Góc nhìn hôm nay: để ý những giây sau cú ngã
Lần tới khi thấy một knock-down trong boxing, hãy để mắt khỏi người ngã vài giây mà nhìn ba thứ:
- Người đánh ngã: có đi về góc trung lập ngay không. Chậm là đang cho đối thủ thêm thời gian.
- Bàn bấm giờ: trên nhiều bản truyền hình có thể thấy người bấm giờ ra dấu đếm trước cả trọng tài.
- Phần kiểm tra sau tiếng đếm 8: trọng tài hỏi gì, võ sĩ trả lời thế nào. Đó là khoảnh khắc quyết định trận đấu có tiếp tục không.
Những trận như Tunney – Dempsey 1927 hay Douglas – Tyson 1990 đều có băng ghi hình lưu lại, xem với đồng hồ bấm giờ bên cạnh là cách hay để hiểu vì sao luật đếm lại được viết chặt đến vậy.
Câu hỏi thường gặp
Đếm 8 giây trong boxing là gì?
Là quy định bắt buộc trọng tài đếm ít nhất tới 8 sau mỗi lần võ sĩ bị đo sàn, kể cả khi người đó đã đứng dậy ngay. Khoảng thời gian này để trọng tài kiểm tra võ sĩ có đủ tỉnh táo đấu tiếp không. Nếu tới 10 mà võ sĩ chưa sẵn sàng thì thua knock-out.
Vì sao phải về góc trung lập khi đối thủ ngã?
Để người bị ngã có khoảng trống đứng dậy an toàn và để trọng tài đếm không bị cản trở. Nhiều luật quy định trọng tài chưa đếm hoặc tạm dừng đếm nếu người đánh ngã chưa về góc. Trận Tunney – Dempsey 1927 là ví dụ nổi tiếng nhất của luật này.
"Long count" là trận nào?
Là trận tái đấu hạng nặng giữa Gene Tunney và Jack Dempsey ở Chicago ngày 22 tháng 9 năm 1927. Dempsey không về góc trung lập ngay sau khi đánh ngã Tunney nên trọng tài bắt đầu đếm muộn, Tunney có thêm vài giây và đứng dậy được. Tunney thắng điểm chung cuộc.
Standing eight count là gì?
Là khi trọng tài dừng trận để đếm cho một võ sĩ chưa ngã nhưng đang choáng hoặc không chống trả. Lần đếm này được tính như một lần knock-down. Boxing nghiệp dư và nhiều giải kickboxing còn dùng, còn boxing chuyên nghiệp ở Mỹ phần lớn đã bỏ.
MMA có đếm khi võ sĩ ngã không?
Không. Trong MMA, đánh tiếp đối thủ đang nằm sàn là hợp lệ, nên trọng tài không dừng để đếm. Họ phải tự đánh giá võ sĩ còn tự vệ được không và dừng trận ngay khi cần.