Ronda Rousey là võ sĩ judo và MMA người Mỹ, nhà vô địch hạng gà nữ đầu tiên của UFC và người tham gia trận đấu nữ đầu tiên trong lịch sử UFC năm 2013. Bà thắng phần lớn các trận bằng đòn khoá tay judo chỉ trong vòng một hiệp, biến MMA nữ từ phần phụ thành sự kiện chính. Câu chuyện của Rousey cũng là câu chuyện MMA nữ đi từ chỗ bị ông chủ UFC nói "không bao giờ" đến chỗ có những nhà vô địch được cả thế giới biết tên.
Con gái của một nhà vô địch judo
Ronda Jean Rousey sinh ngày 1/2/1987 ở Riverside, bang California. Mẹ bà, AnnMaria De Mars, là người Mỹ đầu tiên vô địch judo thế giới, năm 1984. Rousey tập judo từ năm 11 tuổi dưới sự dạy dỗ khắt khe của mẹ, và lên đội tuyển quốc gia khi còn thiếu niên.
Ở Thế vận hội Bắc Kinh 2008, bà giành huy chương đồng hạng 70 kg — huy chương Olympic judo đầu tiên của nữ vận động viên Mỹ. Đòn sở trường của bà ở judo đã là khoá tay (juji-gatame, hay "armbar"), đòn sau này trở thành thương hiệu ở MMA.
Sau Olympic, Rousey rời judo vì cảm thấy kiệt sức. Bà kể từng làm nhiều việc như phục vụ quầy bar và sống chật vật trước khi chuyển sang MMA.
MMA nữ trước Rousey
MMA nữ không bắt đầu từ Rousey. Trước bà đã có một thế hệ tiên phong:
- Nhật Bản có các giải nữ từ cuối thập niên 1990 như Smackgirl, nơi nhiều võ sĩ nữ thi đấu chuyên nghiệp đầu tiên.
- Gina Carano, võ sĩ Muay Thai, là gương mặt nữ đầu tiên được truyền hình Mỹ chú ý khi thi đấu cho EliteXC và Strikeforce khoảng 2007–2009.
- Cris Cyborg (Cristiane Justino), người Brazil, hạ Carano tháng 8/2009 để giành đai hạng lông Strikeforce — trận đấu nữ đầu tiên làm sự kiện chính của một giải MMA lớn ở Mỹ.
- Strikeforce là một trong số ít giải lớn ở Mỹ thời đó có hạng cân nữ thường xuyên.
Còn UFC thì đứng ngoài. Năm 2011, khi được phóng viên hỏi bao giờ phụ nữ thi đấu ở UFC, chủ tịch Dana White trả lời "Không bao giờ" — câu trả lời được báo chí ghi lại và sau này chính ông nhắc lại khi nói về Rousey.
Từ Strikeforce đến UFC
Rousey ra mắt MMA chuyên nghiệp năm 2011 và thắng mọi trận bằng khoá tay trong hiệp 1, phần lớn dưới một phút. Tháng 3/2012, bà khoá tay Miesha Tate để giành đai hạng gà nữ Strikeforce. Khả năng nói chuyện thẳng thắn, đôi khi gây gổ, cộng với lối thắng nhanh khiến bà trở thành ngôi sao truyền thông.
Khi UFC mua Strikeforce, Dana White đổi ý. Cuối năm 2012, UFC thông báo mở hạng gà nữ và công bố Rousey là nhà vô địch đầu tiên.
Dòng thời gian ở UFC
| Thời gian | Sự kiện | Đối thủ | Kết quả |
|---|---|---|---|
| 23/2/2013 | UFC 157, Anaheim | Liz Carmouche | Thắng khoá tay hiệp 1 — trận nữ đầu tiên của UFC, làm sự kiện chính |
| 12/2013 | UFC 168 | Miesha Tate | Thắng khoá tay hiệp 3 |
| 2/2014 | UFC 170 | Sara McMann | Thắng TKO hiệp 1 bằng gối vào gan |
| 7/2014 | UFC 175 | Alexis Davis | Thắng KO sau 16 giây |
| 2/2015 | UFC 184 | Cat Zingano | Thắng khoá tay sau 14 giây |
| 8/2015 | UFC 190, Rio de Janeiro | Bethe Correia | Thắng KO sau 34 giây |
| 15/11/2015 | UFC 193, Melbourne | Holly Holm | Thua KO bằng đá vào đầu, hiệp 2 |
| 12/2016 | UFC 207 | Amanda Nunes | Thua TKO sau 48 giây |
Trận với Carmouche có một khoảnh khắc ít ai quên: Carmouche nhảy lên lưng và siết cổ Rousey, suýt kết thúc trận. Rousey vùng ra, lật Carmouche xuống và khoá tay ở những giây cuối hiệp 1. Carmouche cũng là võ sĩ công khai đồng tính đầu tiên thi đấu ở UFC.
Holly Holm: lời giải cho bài toán Rousey
Holly Holm là cựu vô địch quyền anh thế giới nhiều lần. Trước trận, giới chuyên môn ít cho Holm cơ hội. Tại UFC 193 trước khoảng 56.000 khán giả ở Melbourne — một kỷ lục khán giả của UFC — Holm dùng bước chân xoay góc, đánh tay trái thẳng khi Rousey lao vào, không để bị ôm ghì. Rousey lao vào theo đường thẳng, trúng đòn liên tục. Đến hiệp 2, cú đá vòng cầu vào đầu của Holm kết thúc trận.
Trận này lật ngược câu chuyện MMA nữ: một võ sĩ đứng đánh có kỷ luật có thể vô hiệu hoá chuyên gia judo bằng cách kiểm soát khoảng cách. Rousey sau đó vắng mặt hơn một năm, trở lại thua nhanh Amanda Nunes, rồi giã từ MMA với thành tích 12 thắng, 2 thua.
Sau Rousey: MMA nữ trưởng thành
Ảnh hưởng lớn nhất của Rousey là UFC lần lượt mở thêm hạng cân nữ sau hạng gà (bantamweight, 61 kg) năm 2013: hạng rơm (strawweight, 52 kg) năm 2014, rồi hạng lông (featherweight, 66 kg) và hạng ruồi (flyweight, 57 kg) năm 2017. Hạng lông nữ luôn thiếu võ sĩ và gần như ngừng hoạt động sau khi Amanda Nunes giải nghệ. Song song đó, giải Invicta FC thành lập năm 2012 chỉ tổ chức trận nữ và trở thành lò đào tạo cho UFC.
Những gương mặt nối tiếp:
- Amanda Nunes (Brazil): vô địch cùng lúc hai hạng gà và lông, được nhiều người coi là võ sĩ nữ hay nhất lịch sử; giải nghệ năm 2023.
- Valentina Shevchenko (Kyrgyzstan): thống trị hạng ruồi nữ với nền Muay Thai và kickboxing.
- Joanna Jędrzejczyk (Ba Lan): nhà vô địch hạng rơm với lối đứng đánh dồn dập.
- Trương Vĩ Lệ (Zhang Weili, Trung Quốc): năm 2019 trở thành người Trung Quốc đầu tiên vô địch UFC.
Góc nhìn hôm nay: di sản và tranh luận
Năm 2018, Rousey là người phụ nữ đầu tiên được đưa vào Đại sảnh Danh vọng UFC. Cùng năm, bà chuyển sang biểu diễn đấu vật chuyên nghiệp ở WWE.
Giới chuyên môn đánh giá Rousey theo hai cách. Về kỹ thuật, bà có một vũ khí cực mạnh (quật ngã judo và khoá tay) nhưng đòn đứng chưa phát triển đủ, và bị lộ khi gặp người kiểm soát khoảng cách tốt. Về lịch sử, gần như ai cũng công nhận nếu không có sức hút của bà, MMA nữ ở UFC đã đến muộn hơn nhiều năm.
- Nên xem: Rousey – Carmouche (UFC 157) để thấy khoảnh khắc lịch sử; Rousey – Tate 2 (UFC 168), trận duy nhất bà phải đánh qua hiệp 1, để thấy judo vận dụng trong MMA; Holm – Rousey (UFC 193) để thấy cách đứng đánh giải bài toán vật.
- Nên đọc: hồi ký "My Fight / Your Fight" (2015) của Rousey kể về judo, gia đình và giai đoạn đầu MMA.
Câu hỏi thường gặp
Ronda Rousey là ai?
Ronda Rousey là vận động viên judo và võ sĩ MMA người Mỹ, sinh năm 1987. Bà giành huy chương đồng judo Olympic 2008 và là nhà vô địch hạng gà nữ đầu tiên của UFC, bảo vệ đai sáu lần từ 2013 đến 2015.
Trận đấu nữ đầu tiên của UFC là trận nào?
Đó là trận Ronda Rousey gặp Liz Carmouche tại UFC 157 ngày 23/2/2013 ở Anaheim, California. Trận đấu được xếp làm sự kiện chính, Rousey thắng bằng khoá tay ở cuối hiệp 1.
Ronda Rousey thua ai?
Rousey thua hai trận MMA: trước Holly Holm tại UFC 193 năm 2015 (bị đá vào đầu ở hiệp 2) và trước Amanda Nunes tại UFC 207 năm 2016 (thua sau 48 giây). Sau trận Nunes, bà không thi đấu MMA nữa.
Armbar là đòn gì?
Armbar (trong judo gọi là juji-gatame) là đòn khoá duỗi khớp khuỷu tay: người thực hiện kẹp tay đối thủ giữa hai chân và kéo căng để buộc đối thủ xin thua. Rousey thắng 9 trong 12 trận MMA bằng đòn này.
Ai là võ sĩ MMA nữ hay nhất lịch sử?
Không có đáp án chung, nhưng Amanda Nunes thường được nhắc nhiều nhất vì vô địch cùng lúc hai hạng cân và thắng cả Rousey lẫn Cris Cyborg. Valentina Shevchenko và Cris Cyborg cũng hay xuất hiện trong các danh sách này.