Ở Việt Nam, Muay Thai được biết tới trong hệ thống thể thao chính thức dưới tên gọi "Muay", có đội tuyển quốc gia, giải vô địch toàn quốc và thường xuyên thi đấu tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á. Song song là phong trào phòng tập phát triển mạnh ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, nơi nhiều người tập để rèn thể lực hơn là để thi đấu. Bài này giúp người xem hiểu Muay ở Việt Nam được tổ chức thế nào, thi đấu theo luật gì, và nên xem ở đâu.
Vì sao gọi là "Muay" chứ không phải "Muay Thai"
Trong tiếng Thái, "muay" nghĩa là quyền, đấu tay. "Muay Thai" là quyền của người Thái. Ở cấp quốc tế, tổ chức nghiệp dư IFMA dùng tên "Muaythai". Nhưng tại các đại hội thể thao khu vực như Đại hội Thể thao Đông Nam Á, môn này thường được ghi là "Muay", một cách gọi trung tính hơn trong một vùng mà nhiều nước có môn quyền tương tự: Lào có Muay Lao, Campuchia có Kun Khmer, Myanmar có Lethwei.
Tên gọi không chỉ là chuyện chữ nghĩa. Tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á lần thứ 32 năm 2023 do Campuchia đăng cai, chủ nhà dùng tên "Kun Khmer" cho nội dung này, dẫn tới việc Thái Lan không cử võ sĩ tham dự nội dung đó. Sự việc cho thấy quyền đối kháng ở Đông Nam Á gắn với bản sắc quốc gia sâu đến mức nào. Ở Việt Nam, trong văn bản thể thao và báo chí, "Muay" và "Muay Thái" được dùng song song.
Hai nhánh: thể thao thành tích và phong trào
| Thể thao thành tích (nghiệp dư) | Phong trào và chuyên nghiệp | |
|---|---|---|
| Ai tham gia | Vận động viên các tỉnh, ngành, đội tuyển quốc gia | Người tập ở phòng tập tư nhân, võ sĩ thi đấu sự kiện |
| Luật | Theo luật nghiệp dư quốc tế (IFMA), có bảo hộ theo quy định | Tuỳ giải: luật Muay, kickboxing hoặc thể thức riêng của nhà tổ chức |
| Giải đấu | Giải vô địch quốc gia, giải trẻ, Đại hội Thể thao Đông Nam Á, giải châu Á và thế giới | Giải phong trào, sự kiện võ thuật có bán vé, giải dành cho người tập |
| Mục tiêu | Huy chương, thành tích | Rèn luyện, trải nghiệm, xây dựng tên tuổi |
Hai nhánh không tách rời. Nhiều huấn luyện viên đội tỉnh đồng thời dạy ở phòng tập. Nhiều vận động viên sau khi giải nghệ mở phòng tập riêng.
Muay trên đấu trường khu vực
Muay đã có mặt ở nhiều kỳ Đại hội Thể thao Đông Nam Á kể từ giữa thập niên 2000, cũng như tại Đại hội thể thao trong nhà và võ thuật châu Á. Đây là những sân chơi mà võ sĩ Việt Nam thường xuyên có huy chương. Thái Lan là đối thủ mạnh nhất, nhưng các nước như Việt Nam, Philippines, Lào và Myanmar đều có những võ sĩ cạnh tranh được ở nhiều hạng cân.
Tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á lần thứ 31 năm 2022 diễn ra ở Việt Nam, Muay là một trong những môn võ được tổ chức, thi đấu trước khán giả nhà. Với nhiều người, đó là lần đầu xem Muay ngoài màn hình.
Một gương mặt tiêu biểu
Khi nói về Muay Việt Nam, cái tên thường được nhắc đầu tiên là Nguyễn Trần Duy Nhất. Anh là một trong những võ sĩ Muay có thành tích dày nhất của Việt Nam ở đấu trường khu vực, nhiều lần giành huy chương vàng Đại hội Thể thao Đông Nam Á, và là người góp phần làm môn này được biết đến rộng rãi hơn qua báo chí và truyền hình. Ngoài anh, mỗi kỳ Đại hội Thể thao Đông Nam Á đều có những võ sĩ nam và nữ trẻ xuất hiện; người đọc muốn biết danh sách mới nhất nên tra kết quả chính thức của từng kỳ đại hội.
Thi đấu nghiệp dư khác sân Bangkok thế nào
Người từng xem Muay Thai ở Bangkok có thể thấy Muay ở Đại hội Thể thao Đông Nam Á hay giải quốc gia khác đi khá nhiều. Đó là do luật nghiệp dư:
- Số hiệp và thời gian ngắn hơn: thường 3 hiệp, thay vì 5 hiệp của sân chuyên nghiệp Thái.
- Chấm từng hiệp: theo hệ điểm, không có kiểu "hiệp 1 thăm dò" như trận chuyên nghiệp Thái. Võ sĩ phải tấn công ngay từ đầu.
- Bảo hộ: tuỳ lứa tuổi và quy định của giải, có thể có mũ bảo hộ, bảo hộ ống chân, bảo hộ thân. Cùi chỏ có thể bị hạn chế ở một số nhóm tuổi.
- Nghi lễ vẫn giữ: võ sĩ vẫn làm Wai Kru trước trận, dù ngắn hơn.
Kết quả là trận nghiệp dư nhanh, nhiều đòn hơn, ít clinch kéo dài hơn. Không nên so trực tiếp một võ sĩ nghiệp dư Việt Nam với một nhà vô địch sân Lumpinee: hai hệ thống rèn ra hai kiểu võ sĩ khác nhau.
Phong trào phòng tập ở các thành phố
Từ khoảng thập niên 2010, phòng tập Muay Thai và kickboxing mọc lên nhiều ở các đô thị lớn. Người đến tập phần đông là nhân viên văn phòng, sinh viên, cả nam lẫn nữ, chủ yếu để giảm cân, giải toả căng thẳng và rèn sức bền. Một số phòng có huấn luyện viên người Thái.
Lý do phong trào này lớn nhanh khá dễ hiểu: Muay Thai cho cảm giác "đánh thật" mà vẫn có cấu trúc, đòi hỏi thể lực toàn thân, và có văn hoá riêng hấp dẫn, từ quần đùi kiểu Thái tới nghi lễ Wai Kru. Mạng xã hội cũng góp phần, khi các clip võ sĩ Thái lan truyền rộng.
Người muốn tập nên tìm hiểu kỹ chứng chỉ của huấn luyện viên và quy định an toàn của phòng tập. Phần kỹ thuật tập luyện thuộc về các trang chuyên dạy võ, bài này chỉ bàn ở góc độ xem và hiểu.
Muay và võ Việt: gặp nhau ở đâu
Việt Nam có nền võ thuật riêng phong phú: võ cổ truyền, Vovinam, vật dân tộc. Trên sàn đấu, các võ sĩ có nền tảng võ cổ truyền hay Vovinam thường mang theo những thói quen riêng khi chuyển sang thi Muay, như khả năng di chuyển hay đá quét. Ngược lại, Muay và kickboxing ảnh hưởng tới cách các môn đối kháng Việt Nam tổ chức giải: võ đài có dây, găng, hiệp tính giờ, hệ thống chấm điểm.
Ở các sự kiện võ thuật tổng hợp tại Việt Nam, nhiều võ sĩ có nền Muay sang thi MMA. Lối đá đùi, cùi chỏ và clinch của Muay Thai là nền đứng đánh phổ biến trong MMA trên thế giới, và Việt Nam không ngoại lệ.
Góc nhìn hôm nay: xem Muay ở Việt Nam
- Giải vô địch quốc gia: tổ chức hằng năm, thường mở cửa cho khán giả. Đây là nơi xem võ sĩ giỏi nhất các tỉnh đối đầu nhau.
- Đại hội Thể thao Đông Nam Á: theo dõi lịch thi đấu môn Muay ở mỗi kỳ, kể cả khi Việt Nam không đăng cai, vì đây là đấu trường để so với Thái Lan.
- Sự kiện võ thuật có bán vé: nhiều sự kiện ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh có trận Muay hoặc kickboxing. Chọn sự kiện có giấy phép, có đội y tế ở võ đài.
- Đi Bangkok: nếu muốn xem Muay chuyên nghiệp kiểu Thái, hai sân Rajadamnern và Lumpinee chỉ cách vài giờ bay.
- Đọc kết quả: báo thể thao và trang của cơ quan quản lý thể thao đăng kết quả các giải; nên tra từ nguồn chính thức thay vì dựa vào bài lan truyền.
Câu hỏi thường gặp
Muay Thai ở Việt Nam gọi là gì?
Trong hệ thống thể thao chính thức và tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á, môn này thường được gọi là "Muay". Báo chí và người tập dùng cả "Muay Thái" và "Muay Thai". Tên "Muay" trung tính hơn vì nhiều nước Đông Nam Á có môn quyền tương tự.
Muay có ở Đại hội Thể thao Đông Nam Á không?
Có, Muay đã có mặt ở nhiều kỳ Đại hội Thể thao Đông Nam Á từ giữa thập niên 2000, trong đó có Đại hội Thể thao Đông Nam Á lần thứ 31 năm 2022 tổ chức tại Việt Nam. Việc có môn này hay không và thi bao nhiêu hạng cân do nước chủ nhà quyết định ở từng kỳ. Năm 2023, chủ nhà Campuchia dùng tên Kun Khmer cho nội dung này.
Nguyễn Trần Duy Nhất là ai?
Nguyễn Trần Duy Nhất là một trong những võ sĩ Muay tiêu biểu nhất của Việt Nam, nhiều lần giành huy chương vàng Đại hội Thể thao Đông Nam Á. Anh góp phần làm môn Muay được công chúng trong nước biết đến rộng rãi hơn.
Muay nghiệp dư khác Muay chuyên nghiệp thế nào?
Muay nghiệp dư thường thi 3 hiệp, chấm điểm từng hiệp, có quy định bảo hộ theo lứa tuổi và có thể hạn chế cùi chỏ. Muay chuyên nghiệp kiểu Thái thi 5 hiệp, không bảo hộ đầu, chấm theo diễn biến cả trận. Nhịp trận nghiệp dư vì vậy nhanh hơn và ít clinch hơn.
Xem Muay Thai ở Việt Nam ở đâu?
Có thể xem giải vô địch quốc gia tổ chức hằng năm, các kỳ Đại hội Thể thao Đông Nam Á, và các sự kiện võ thuật có bán vé ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh. Nên chọn sự kiện có giấy phép và có đội y tế ở võ đài. Muốn xem kiểu chuyên nghiệp truyền thống thì nên đến các sân lớn ở Bangkok.