Khabib Nurmagomedov: 29 trận bất bại và lối vật Dagestan ở UFC

Khabib Nurmagomedov là võ sĩ MMA người Dagestan (Nga), nhà vô địch hạng nhẹ UFC từ 2018 đến 2020, giải nghệ với thành tích 29 trận toàn thắng. Ông thống trị bằng lối vật và đè đánh kiểu Dagestan mà gần như không đối thủ nào thoát được, kể cả Conor McGregor, Dustin Poirier và Justin Gaethje. Ông dừng sự nghiệp ở đỉnh cao năm 2020, sau khi cha — cũng là người thầy — qua đời.

Sildi, Dagestan và người cha Abdulmanap

Khabib Abdulmanapovich Nurmagomedov sinh ngày 20/9/1988 ở làng Sildi, vùng núi Dagestan thuộc Bắc Kavkaz, Nga. Ông là người dân tộc Avar. Dagestan là vùng đất nhỏ nhưng nổi tiếng thế giới về đấu vật tự do: nhiều nhà vô địch Olympic và thế giới xuất thân từ đây, và đấu vật gần như là môn thể thao quốc dân.

Cha ông, Abdulmanap Nurmagomedov, là huấn luyện viên đấu vật và sambo, dựng phòng tập ngay trong nhà ở làng. Một đoạn phim quay Khabib khoảng 9 tuổi vật nhau với một chú gấu con được lan truyền khắp nơi khi ông nổi tiếng, dù đó chỉ là một lần quay phim chứ không phải cách ông tập luyện. Khi Khabib 12 tuổi, gia đình chuyển xuống thủ phủ Makhachkala, nơi ông tập đấu vật, judo và sambo chiến đấu (combat sambo).

Abdulmanap không chỉ dạy kỹ thuật mà còn dạy kỷ luật nghiêm khắc. Khabib nhắc đi nhắc lại rằng mọi thứ ông có được là nhờ cha.

Sambo chiến đấu: nền tảng ít người hiểu

Sambo là môn vật do Liên Xô phát triển từ những năm 1920–1930, kết hợp đấu vật dân gian các vùng và judo. Nhánh sambo chiến đấu cho phép cả đấm, đá và đánh dưới đất, nên rất gần với MMA. Khabib từng vô địch thế giới combat sambo trước khi chuyển hẳn sang MMA.

Lối đánh Dagestan mà Khabib đại diện khác đấu vật đại học Mỹ ở vài điểm:

• Ghì sát thân trên: thay vì lao vào chân từ xa, võ sĩ Dagestan thường ép đối thủ vào lưới, ôm thân rồi quật.
• Dùng chân móc, ngáng nhiều, kế thừa từ sambo và vật dân gian.
• Đè nặng sau khi quật: không vội tìm đòn khoá, mà kiểm soát hông, ép vai, để đối thủ mệt dần rồi mới đánh.

Khabib mô tả lối của mình đơn giản: đưa đối thủ xuống đất và "làm họ chìm". Câu nói giới hâm mộ hay nhắc nhất là đối thủ dưới thân ông như đang chết đuối.

Dòng thời gian sự nghiệp UFC

UFC 223: đai vô địch sau loạt đổi đối thủ

Trận Khabib – Tony Ferguson được lên lịch năm lần trong nhiều năm và lần nào cũng hỏng vì chấn thương hoặc bệnh của một trong hai người — đến mức thành chuyện đùa của người hâm mộ. Trước UFC 223 tháng 4/2018, Ferguson lại rút lui; người thay thế là Max Holloway cũng bị uỷ ban thể thao bang New York không cho thi đấu vì lo ngại sức khoẻ khi ép cân gấp. Cuối cùng Al Iaquinta nhận đánh trong vài ngày, và Khabib thắng điểm để giành đai.

Hai ngày trước sự kiện, McGregor cùng nhóm người đi theo đến bãi xe của nhà thi đấu, ném xe đẩy hàng vào cửa kính chiếc xe buýt chở Khabib và các võ sĩ khác, làm một số người bị thương do kính vỡ. McGregor bị khởi tố và sau đó nhận một tội nhẹ. Vụ việc đặt nền cho trận đấu giữa hai người sáu tháng sau.

UFC 229: thắng trên sàn, sai ngoài sàn

Ngày 6/10/2018 tại Las Vegas, sự kiện UFC 229 trở thành sự kiện bán truyền hình trả tiền nhiều nhất lịch sử UFC, với khoảng 2,4 triệu lượt mua theo số UFC công bố. Khabib quật McGregor ở hiệp 1, đè đánh ở hiệp 2, và ở hiệp 4 siết cổ buộc McGregor xin thua.

Ngay sau đó, Khabib trèo qua lưới lao vào khu khán giả tấn công một thành viên trong đội góc McGregor, trong khi người của Khabib vào lồng đánh McGregor. Uỷ ban Thể thao bang Nevada phạt Khabib 500.000 đô la và cấm thi đấu 9 tháng. Khabib nói ông phản ứng vì những lời xúc phạm gia đình, tôn giáo và quê hương trong suốt thời gian quảng bá trận đấu.

Dù hiểu bối cảnh, giới thể thao gần như thống nhất: hành động đó là sai. Thể thao đối kháng chỉ đứng được khi bạo lực nằm trong luật và trong lồng đấu. Nhiều huấn luyện viên dùng chính khoảnh khắc này để dạy học trò rằng việc kiểm soát bản thân sau tiếng còi quan trọng không kém trong trận.

Giải nghệ ở 29–0

Tháng 7/2020, Abdulmanap qua đời ở tuổi 57 sau biến chứng COVID-19. Ba tháng sau, Khabib vào trận với Gaethje — tay đấm đứng nguy hiểm nhất hạng nhẹ lúc đó — và thắng bằng siết tam giác chỉ trong hiệp 2. Ông quỳ xuống sàn khóc ngay sau trận, rồi tuyên bố giải nghệ: ông đã hứa với mẹ sẽ không thi đấu khi không còn cha bên cạnh.

Chủ tịch UFC Dana White nhiều lần thuyết phục ông trở lại để đạt 30–0, nhưng Khabib giữ lời. Năm 2022 ông được đưa vào Đại sảnh Danh vọng UFC. Sau đó ông chuyển sang huấn luyện và đứng góc cho các học trò cùng quê, nổi bật nhất là Islam Makhachev, người sau này cũng giành đai hạng nhẹ UFC.

Bất bại 29 trận có ý nghĩa thế nào

Trong MMA, bất bại lâu rất hiếm vì một sai sót nhỏ cũng có thể bị knock-out hoặc bị khoá. So với các kỷ lục khác:

• Ở UFC, Khabib thắng cả 13 trận và hầu như không thua hiệp nào; hiệp 3 trận gặp McGregor là một trong số rất ít hiệp đối thủ được chấm hơn.
• Ông thắng bốn người từng giữ đai hạng nhẹ UFC, chính thức hoặc tạm thời: dos Anjos, McGregor, Poirier và Gaethje.
• Lập luận phản bác: ông không gặp Tony Ferguson ở thời đỉnh cao, và có quãng nghỉ dài vì chấn thương.

Góc nhìn hôm nay: xem Khabib để hiểu vật trong MMA

1. Khabib – Barboza (UFC 219): Barboza là một trong những tay đá nguy hiểm nhất hạng nhẹ, nhưng hầu như không có cơ hội ra đòn — cách hay nhất để thấy áp lực tiến lên và ép vào lưới.
2. Khabib – McGregor (UFC 229): chú ý hiệp 2, khi Khabib đè từ trên và kiểm soát hông đối thủ; tạm gác chuyện sau trận để xem kỹ thuật.
3. Khabib – Gaethje (UFC 254): Khabib chấp nhận đứng đánh ở hiệp 1 trước một tay đấm cực nặng rồi chuyển xuống đất đúng lúc.

Ai muốn hiểu sâu hơn về văn hoá vật Dagestan có thể tìm hiểu lịch sử đấu vật tự do của vùng Bắc Kavkaz — gốc rễ của cả một thế hệ võ sĩ MMA Nga ở UFC.