Găng tay và băng tay là hai lớp bảo vệ của võ sĩ boxing: băng tay (gồm gạc và băng keo quấn trực tiếp lên bàn tay) giữ chặt các khớp và xương nhỏ, còn găng tay đệm lực cú đấm. Trọng lượng găng tính bằng ounce (oz), thường 8 hoặc 10 oz trong trận chuyên nghiệp. Trước mỗi trận lớn, uỷ ban quản lý giám sát việc quấn băng và kiểm tra găng, vì chỉ một thay đổi nhỏ ở đây cũng có thể biến cú đấm thành nguy hiểm.
Từ đánh tay trần đến găng tay
Boxing thế kỷ 18 – 19 ở Anh chủ yếu đánh tay trần, theo luật của Jack Broughton (1743) rồi luật London Prize Ring. Broughton được ghi nhận là người đưa ra "mufflers" — loại găng độn dùng khi tập, để học trò không bị thương. Trong trận đấu thật, người ta vẫn đánh tay không.
Bước ngoặt là bộ luật Queensberry công bố năm 1867, do John Graham Chambers soạn và được Hầu tước Queensberry bảo trợ. Luật quy định võ sĩ phải đeo găng "cỡ vừa phải, chất lượng tốt và mới". Trận tranh đai hạng nặng tay trần cuối cùng thường được nhắc là John L. Sullivan thắng Jake Kilrain năm 1889 sau 75 hiệp. Ba năm sau, ngày 7/9/1892 ở New Orleans, Sullivan thua James J. Corbett trong trận tranh đai hạng nặng đeo găng theo luật Queensberry — mốc mở ra boxing hiện đại.
Một chi tiết thú vị: găng tay không làm boxing an toàn hơn theo mọi nghĩa. Nó bảo vệ bàn tay, nên võ sĩ có thể đấm vào đầu mạnh và nhiều hơn so với thời tay trần, khi người ta dè chừng vì sợ gãy tay. Đến nay giới y học vẫn còn tranh luận về tác động của găng tay đến chấn thương đầu.
Trọng lượng găng: 8, 10, 12, 16 oz
| Trọng lượng | Dùng ở đâu | Ghi chú |
|---|---|---|
| 8 oz (≈ 227 g) | Trận chuyên nghiệp hạng nhẹ, thường tới hạng bán trung | Ít đệm, cú đấm "cứng" hơn |
| 10 oz (≈ 283 g) | Trận chuyên nghiệp các hạng lớn hơn; nhiều trận nghiệp dư | Quy định cụ thể tuỳ uỷ ban |
| 12 oz | Một số hạng nặng nghiệp dư, tập luyện | |
| 14 – 16 oz | Tập đấu tập (sparring) | Đệm dày để bảo vệ cả người đánh và người bị đánh |
Đơn vị ounce đo tổng trọng lượng một chiếc găng, không phải độ dày đệm. Hai găng cùng 10 oz có thể khác nhau về cảm giác tuỳ chất liệu. Quy định chính xác cho từng hạng cân thay đổi theo uỷ ban, nên con số trong bảng chỉ để tham khảo.
Bên trong một chiếc găng
Găng thi đấu truyền thống có lớp ngoài bằng da, lớp đệm bên trong bằng mút hoặc lông ngựa, hoặc kết hợp cả hai. Găng nhồi lông ngựa ép chặt được nhiều võ sĩ tấn công ưa chuộng vì cảm giác cú đấm "chạm" rõ; găng nhồi mút nhiều lớp được người muốn bảo vệ tay chuộng hơn. Hãng găng thủ công Mexico Cleto Reyes nổi tiếng với kiểu găng được gọi là "găng của tay đấm" vì đệm mỏng.
Ở các trận lớn, việc chọn hãng găng là một điều khoản trong hợp đồng, có khi được thương lượng căng thẳng không kém tiền thưởng. Găng thi đấu thường mới tinh, được mở hộp trước mặt đại diện hai đội và uỷ ban.
Găng boxing nghiệp dư từng có một mảng màu trắng ở mặt đấm để giám khảo dễ thấy cú đấm trúng bằng phần hợp lệ. Găng thường có màu theo góc đỏ hoặc xanh.
Băng tay: lớp bảo vệ ít người để ý
Bàn tay người có 27 xương, trong đó nhiều xương nhỏ ở cổ tay và lòng bàn tay rất dễ tổn thương khi đấm mạnh. Băng tay quấn chặt quanh cổ tay, lòng bàn tay và khớp ngón, biến bàn tay thành một khối chắc hơn. Gãy xương bàn tay ngón út, thường gọi là "gãy kiểu võ sĩ" (boxer's fracture), là chấn thương phổ biến khi đấm không đúng cách hoặc không có băng.
Ở trận chuyên nghiệp, băng tay gồm gạc mềm và băng keo y tế. Quy định thường giới hạn độ dài gạc và băng keo, cấm đặt băng keo trực tiếp lên khớp ngón, và yêu cầu quấn trong phòng thay đồ trước mặt thanh tra uỷ ban cùng đại diện đội đối phương. Khi quấn xong, thanh tra ký hoặc đóng dấu lên băng để chứng nhận không bị thay đổi.
Những vụ bê bối găng và băng tay
Chính vì găng và băng tay ảnh hưởng trực tiếp đến sức công phá, lịch sử boxing có những vụ gian lận nghiêm trọng:
- Năm 1983, New York: Luis Resto thắng Billy Collins Jr. sau 10 hiệp. Sau trận, người ta phát hiện găng của Resto đã bị rút bớt đệm. Collins bị tổn thương mắt nặng, không bao giờ thi đấu lại. Resto và huấn luyện viên của mình bị truy tố, phải ngồi tù; Resto bị cấm thi đấu vĩnh viễn.
- Tháng 1/2009, Los Angeles: trước trận Antonio Margarito – Shane Mosley, đội của Mosley phát hiện miếng đệm trong băng tay của Margarito có chất cứng giống thạch cao. Băng tay bị yêu cầu quấn lại. Margarito thua knock-out và bị uỷ ban bang California thu giấy phép thi đấu.
Hai vụ này là lý do việc giám sát băng tay ngày nay rất chặt, và là lý do đội của đối thủ luôn cử người đứng xem lúc quấn.
Sự trở lại của đánh tay trần
Từ cuối thập niên 2010, boxing tay trần quay lại dưới dạng giải chuyên nghiệp được cấp phép ở một số bang tại Mỹ và một số nước. Võ sĩ vẫn được quấn băng hạn chế ở cổ tay và lòng bàn tay nhưng để trần khớp ngón. Những người ủng hộ cho rằng tay trần khiến võ sĩ đấm vào đầu dè dặt hơn; những người phản đối lo ngại chấn thương mặt và rách da nhiều hơn. Đây vẫn là vấn đề đang được tranh luận, chưa có kết luận y học thống nhất.
Góc nhìn hôm nay: những gì nên để ý khi xem
Ở các chương trình truyền hình trận lớn, đoạn phim quấn băng tay trong phòng thay đồ thường được phát. Hãy để ý có thanh tra và người của đội đối phương đứng cạnh hay không, và cảnh ký tên lên băng sau khi quấn. Khi bình luận viên nói đến "găng 8 oz" hay "găng 10 oz", giờ bạn đã biết đó là thông tin quan trọng: găng nhẹ đồng nghĩa với cú đấm cứng hơn.
Với người tập phong trào, nguyên tắc đơn giản là luôn quấn băng tay và dùng găng tập có đệm dày khi đấm vào bao hoặc đấu tập, và đi kiểm tra ngay nếu đau kéo dài ở bàn tay sau buổi tập.
Câu hỏi thường gặp
Găng boxing 8 oz và 10 oz khác nhau thế nào?
Găng 8 oz nhẹ hơn, ít đệm hơn nên cú đấm cứng hơn, thường dùng cho các hạng nhẹ trong trận chuyên nghiệp. Găng 10 oz dày hơn, dùng cho các hạng lớn hơn và nhiều trận nghiệp dư. Quy định cụ thể tuỳ uỷ ban quản lý.
Vì sao võ sĩ phải quấn băng tay?
Băng tay giữ chặt cổ tay, xương bàn tay và khớp ngón, giảm nguy cơ gãy xương và bong gân khi đấm mạnh. Găng chỉ đệm bên ngoài, còn băng tay cố định cấu trúc bên trong bàn tay.
Găng tay boxing có từ khi nào?
Găng tập đã có từ thời Jack Broughton giữa thế kỷ 18, nhưng găng trong trận đấu chỉ trở thành bắt buộc theo luật Queensberry công bố năm 1867. Trận tranh đai hạng nặng đeo găng nổi tiếng đầu tiên là Corbett thắng Sullivan năm 1892.
Ai kiểm tra băng tay trước trận?
Thanh tra của uỷ ban quản lý trận đấu giám sát việc quấn băng trong phòng thay đồ, thường có người của đội đối phương cùng chứng kiến. Quấn xong, thanh tra ký hoặc đóng dấu lên băng để xác nhận.
Găng boxing có làm giảm chấn thương đầu không?
Găng bảo vệ bàn tay và đệm bớt lực mỗi cú, nhưng cũng khiến võ sĩ dám đấm vào đầu nhiều và mạnh hơn. Vì vậy tác động tổng thể đến chấn thương đầu vẫn là chủ đề tranh luận trong y học thể thao.