Đòn gối và cùi chỏ là hai thứ làm Muay Thai khác hẳn boxing và phần lớn kickboxing: gối là vũ khí chính ở cự ly áp sát, còn cùi chỏ là đòn ngắn, sắc, dễ gây rách da và có thể kết thúc trận trong một tích tắc. Người Thái gọi gối là khao và cùi chỏ là sok. Hiểu hai đòn này giúp người xem đọc được những đoạn đánh áp sát tưởng như rối, và hiểu vì sao nhiều trận Muay Thai dừng lại vì vết cắt chứ không phải vì cú hạ gục.
Vì sao gối và cùi chỏ đáng sợ
Gối và cùi chỏ là những điểm xương cứng, cự ly ra đòn ngắn, khó thấy trước. Một cú đấm có găng bọc đệm; đầu gối và cùi chỏ thì không. Ở cự ly này, phản xạ né gần như không đủ thời gian, nên phòng thủ dựa vào vị trí tay, tư thế và việc kiểm soát đối thủ.
| Đầu gối (khao) | Cùi chỏ (sok) | |
|---|---|---|
| Cự ly | Gần, thường trong clinch | Rất gần, sát mặt |
| Mục tiêu thường thấy | Thân, sườn, đùi; đầu khi đối thủ cúi | Đầu, chân mày, trán |
| Kiểu sát thương | Làm cạn sức, đau thân, có thể gây gục | Rách da, chảy máu, đôi khi hạ gục tức thì |
| Giá trị điểm kiểu Thái | Rất cao, nhất là khi thống trị clinch | Cao khi trúng sạch, gây hiệu quả rõ |
| Trong kickboxing luật K-1 | Được phép, hạn chế trong clinch | Cấm |
Họ đòn gối: những tên gọi hay nghe
Bình luận viên Thái và người hâm mộ dùng nhiều tên gọi khác nhau cho đòn gối. Không cần nhớ hết, nhưng vài cái tên giúp hiểu bình luận:
- Khao trong: gối thẳng, phổ biến nhất, thường tung vào thân khi đang ôm ghì.
- Gối vòng: đi chéo từ bên hông vào sườn, hay gặp trong clinch khi không đủ khoảng trống cho gối thẳng.
- Khao loi: gối bay, võ sĩ bật lên khỏi mặt sàn. Hiếm nhưng ngoạn mục, thường là đòn khiến khán đài bật dậy.
Đòn gối là thước đo sức bền. Một võ sĩ Muay Khao có thể tung hàng chục cú gối trong một hiệp, mỗi cú có thể không gây gục nhưng cộng dồn làm đối thủ chùng xuống ở các hiệp sau. Khán giả Thái hô theo từng cú, nên ngồi ở sân có thể đếm được nhịp gối bằng tai.
Họ đòn cùi chỏ: ngắn mà quyết định
Cùi chỏ có nhiều hướng: ngang, chéo từ trên xuống, ngược từ dưới lên, và xoay người ra đòn ngược phía sau. Kiểu xoay người được gọi là sok klap và là đòn có tính bất ngờ cao, vì đối thủ thường không thấy nó tới.
Điểm đặc biệt của cùi chỏ là nó có thể quyết định trận mà không cần làm đối thủ gục. Một cú cùi chỏ sượt qua chân mày có thể mở một vết rách dài. Máu chảy xuống mắt làm võ sĩ mất tầm nhìn, và bác sĩ võ đài có thể yêu cầu dừng trận.
Người Thái gọi võ sĩ chuyên cùi chỏ là gì
Giống như Muay Khao chỉ võ sĩ gối, người Thái gọi võ sĩ thiên về cùi chỏ là Muay Sok. Đây là lối đánh kén người: phải dám vào cự ly rất gần, nơi rủi ro bị phản đòn cũng lớn nhất.
Vì sao nhiều trận dừng vì vết cắt
Với người xem quen boxing, việc trận đấu dừng khi võ sĩ còn đứng vững có thể khó hiểu. Trong Muay Thai, đó là chuyện thường gặp và có lý do:
- Trọng tài thấy vết rách, ra hiệu tạm dừng và mời bác sĩ võ đài lên kiểm tra.
- Bác sĩ xem độ sâu, vị trí và việc máu có chảy vào mắt hay không.
- Nếu bác sĩ cho rằng tiếp tục là nguy hiểm, trận dừng. Thường người ra đòn gây vết cắt được xử thắng kỹ thuật.
- Nếu vết cắt nhỏ, góc võ sĩ được xử lý cầm máu giữa hiệp và trận tiếp tục.
Chính vì vậy, các đội góc giỏi ở Muay Thai rất quý người biết cầm máu nhanh. Vài chục giây nghỉ giữa hiệp có thể quyết định võ sĩ có được tiếp tục hay không.
Cũng nên phân biệt: vết cắt do cùi chỏ hợp lệ thì người ra đòn thắng; vết cắt do húc đầu vô tình thì xử lý theo luật riêng của giải, có thể dẫn tới không kết quả hoặc tính điểm tới thời điểm dừng.
Gối và cùi chỏ ngoài Muay Thai
Mỗi thể thức đối kháng có cách riêng với hai đòn này, và đó là một trong những cách nhanh nhất để nhận ra đang xem môn gì:
- Boxing: cấm cả hai, dùng là phạm luật nặng.
- Kickboxing luật K-1, Glory: cho gối, cấm cùi chỏ.
- Full-contact kiểu Mỹ: cấm cả hai.
- Lethwei: cho cả hai, cộng thêm húc đầu; võ sĩ không đeo găng.
- MMA: cho cả hai, nhưng có những giới hạn về tư thế, chẳng hạn trong hệ luật thống nhất ở Mỹ có quy định riêng về đòn gối vào đầu đối thủ đang ở tư thế "nằm sàn". Chi tiết khác nhau theo tổ chức.
- Nghiệp dư: nhiều giải nghiệp dư hạn chế hoặc cấm cùi chỏ vào đầu, bắt đeo bảo hộ, và quy định khác nhau theo lứa tuổi.
Tranh luận về an toàn
Cùi chỏ là đòn được tranh luận nhiều nhất. Phía ủng hộ cho rằng nó là bản sắc của Muay Thai, bỏ đi là bỏ một nửa môn. Phía lo ngại chỉ ra rằng đòn cùi chỏ và gối vào đầu góp phần vào tổn thương não tích luỹ, nhất là với võ sĩ bắt đầu thi đấu từ nhỏ ở Thái Lan. Một số nghiên cứu y khoa tại Thái Lan đã khảo sát ảnh hưởng thần kinh ở võ sĩ nhí, và đây vẫn là chủ đề được giới y tế và quản lý thể thao nước này bàn luận.
Các giải lớn hiện nay có xu hướng siết chặt kiểm tra y tế trước và sau trận, bắt buộc có bác sĩ ở võ đài, và quy định thời gian nghỉ thi đấu sau khi bị hạ gục. Đây là những thay đổi người xem nên biết, vì chúng giải thích vì sao trận đấu bị dừng.
Góc nhìn hôm nay: xem đòn gần cho tinh
- Khi hai võ sĩ tách khỏi clinch, mắt hãy nhìn khuỷu tay. Đó là thời điểm cùi chỏ hay được tung ra nhất.
- Để ý chân mày của võ sĩ giữa các hiệp, khi góc võ sĩ xử lý. Một vết cắt nhỏ ở hiệp 2 có thể là câu chuyện chính của hiệp 4.
- Xem một trận Muay Thai và một trận Glory cùng hạng cân: không có cùi chỏ, võ sĩ dám đứng gần hơn và đấm nhiều hơn.
- Những pha gối bay đẹp thường được các sân và giải lớn tổng hợp thành tuyển tập, là cách nhanh để thấy sự đa dạng của đòn gối.
Câu hỏi thường gặp
Đòn gối trong Muay Thai gọi là gì?
Trong tiếng Thái, gối là "khao". Gối thẳng gọi là khao trong, gối bay gọi là khao loi. Võ sĩ chuyên dùng gối được gọi là Muay Khao, thường mạnh nhất ở thế ôm ghì.
Cùi chỏ trong Muay Thai gọi là gì?
Cùi chỏ tiếng Thái là "sok". Đòn cùi chỏ xoay người ngược ra sau gọi là sok klap. Võ sĩ thiên về cùi chỏ được gọi là Muay Sok, lối đánh kén người vì phải vào cự ly rất gần.
Vì sao kickboxing cấm cùi chỏ mà Muay Thai cho phép?
Muay Thai giữ cùi chỏ vì đó là đòn truyền thống của môn. Kickboxing như K-1 cấm cùi chỏ để trận đấu ít bị dừng vì vết cắt, liên tục hơn và dễ xem trên truyền hình. Đây là lựa chọn về thể thức hơn là về kỹ thuật.
Vì sao trận Muay Thai bị dừng khi võ sĩ còn đứng được?
Thường là do vết rách da từ cùi chỏ, nhất là ở chân mày, khiến máu chảy vào mắt. Bác sĩ võ đài kiểm tra và có thể yêu cầu dừng trận vì lý do an toàn. Người gây vết cắt bằng đòn hợp lệ thường được xử thắng kỹ thuật.
Gối bay có hợp lệ không?
Có, trong Muay Thai, kickboxing luật K-1 và MMA, gối bay là đòn hợp lệ nếu trúng vùng được phép. Đây là đòn hiếm, rủi ro cao vì người ra đòn rời mặt sàn, nhưng khi trúng thường rất ngoạn mục.