Boxing nữ có lịch sử ít nhất ba thế kỷ, từ các trận đấu tiền thưởng ở London đầu thế kỷ 18, nhưng chỉ thật sự được công nhận rộng rãi trong vài chục năm gần đây: giải vô địch thế giới nghiệp dư đầu tiên năm 2001, ra mắt Olympic năm 2012, và từ năm 2022 có những trận nữ làm sự kiện chính ở các nhà thi đấu lớn nhất thế giới. Khác biệt luật rõ nhất hiện nay: trận chuyên nghiệp nữ thường dùng hiệp 2 phút thay vì 3 phút.
Những dấu vết đầu tiên
Tư liệu sớm nhất được giới sử boxing nhắc tới là các mẩu quảng cáo trên báo London những năm 1720 về những trận đấu có tiền thưởng giữa phụ nữ. Cái tên hay được nêu là Elizabeth Wilkinson, người ra thách đấu công khai trên báo. Thời đó các trận này mang tính trình diễn ở hội chợ và sân khấu nhiều hơn là một môn thể thao có tổ chức, và luật lệ rất khác với boxing ngày nay.
Ở Olympic St. Louis 1904, boxing nữ xuất hiện dưới dạng một màn biểu diễn. Phải hơn một thế kỷ sau nó mới trở thành nội dung tranh huy chương. Suốt phần lớn thế kỷ 20, boxing nữ bị cấm hoặc không được cấp phép ở rất nhiều nơi; võ sĩ nữ phải đánh ở các sự kiện nhỏ, ít người biết.
Mốc thời gian của boxing nữ hiện đại
- Thập niên 1970 — một số bang ở Mỹ bắt đầu cấp phép cho võ sĩ chuyên nghiệp nữ sau các vụ kiện đòi quyền thi đấu.
- 1996 — Christy Martin đấu với Deirdre Gogarty trong chương trình phụ của một trận Mike Tyson; trận đấu đẫm máu và quyết liệt khiến boxing nữ lần đầu được truyền hình đại chúng chú ý, Martin lên bìa tạp chí Sports Illustrated.
- Cuối thập niên 1990 — sự xuất hiện của Laila Ali, con gái Muhammad Ali, kéo thêm sự chú ý của báo chí.
- 2001 — giải vô địch thế giới boxing nữ nghiệp dư đầu tiên tổ chức tại Scranton, Mỹ.
- 2012 — boxing nữ ra mắt Olympic London với 3 hạng cân.
- 2022 — trận Katie Taylor – Amanda Serrano là trận nữ đầu tiên làm sự kiện chính tại Madison Square Garden.
- 2023 — Amanda Serrano bảo vệ đai trong trận nữ đầu tiên đấu 12 hiệp × 3 phút, giống hệt thể thức nam.
Luật thi đấu: hiệp 2 phút hay 3 phút
Đây là điểm tranh luận lớn nhất của boxing nữ chuyên nghiệp hiện nay. Phần lớn trận tranh đai nữ đấu 10 hiệp, mỗi hiệp 2 phút. Lý do được nêu chủ yếu là y tế và an toàn, nhưng nhiều võ sĩ nữ hàng đầu cho rằng mình đủ sức đánh hiệp 3 phút như nam và muốn được lựa chọn.
Tháng 10/2023, Amanda Serrano bảo vệ đai trước Danila Ramos trong trận 12 hiệp × 3 phút được WBO chấp thuận. WBC không chấp thuận thể thức đó, và Serrano từ bỏ đai WBC của mình để đấu theo cách cô muốn. Đến nay, cả hai thể thức cùng tồn tại, tuỳ tổ chức và thoả thuận giữa các bên.
Ngoài số phút, các khác biệt khác giữa nam và nữ trên sàn chuyên nghiệp khá nhỏ: cùng hệ 10 điểm, cùng ba giám khảo, cùng luật đòn cấm. Riêng ở boxing nghiệp dư, võ sĩ nữ vẫn đội mũ bảo hộ trong khi nam elite đã bỏ. Một số uỷ ban còn yêu cầu xét nghiệm y tế riêng cho võ sĩ nữ trước trận, như kiểm tra thai kỳ, theo quy định của từng nơi.
| Tiêu chí | Nữ nghiệp dư (hệ Olympic) | Nữ chuyên nghiệp (phổ biến) | Nam chuyên nghiệp |
|---|---|---|---|
| Số hiệp, thời gian | 3 hiệp × 3 phút | 10 hiệp × 2 phút (tranh đai) | 12 hiệp × 3 phút (tranh đai) |
| Mũ bảo hộ | Có | Không | Không |
| Hạng cân | 6 hạng (Paris 2024) | Gần như đủ các hạng như nam | 17 hạng |
Những tên tuổi làm nên boxing nữ
Katie Taylor (Ireland)
Taylor là gương mặt quan trọng bậc nhất trong việc đưa boxing nữ vào Olympic. Cô giành nhiều chức vô địch thế giới nghiệp dư, rồi đoạt huy chương vàng hạng nhẹ ở London 2012. Lên chuyên nghiệp, cô thống nhất bốn đai lớn hạng nhẹ. Ba trận với Amanda Serrano, bắt đầu từ đêm 30/4/2022 tại Madison Square Garden, là bộ ba nổi tiếng nhất của boxing nữ.
Amanda Serrano (Puerto Rico)
Serrano nổi tiếng vì giành đai thế giới ở rất nhiều hạng cân khác nhau, và vì là người đi đầu trong cuộc vận động đấu hiệp 3 phút. Cô có lối đánh tay trái mạnh, áp sát, khác hẳn kiểu kỹ thuật cự ly của Taylor — một cặp phong cách đối nghịch điển hình.
Claressa Shields (Mỹ)
Shields giành vàng Olympic hạng trung năm 2012 và 2016, là võ sĩ Mỹ đầu tiên đoạt hai huy chương vàng Olympic boxing liên tiếp. Khi lên chuyên nghiệp, cô gom đủ bốn đai lớn ở nhiều hạng cân. Shields cũng là người lên tiếng nhiều nhất về chênh lệch tiền thưởng và cơ hội truyền hình giữa võ sĩ nam và nữ.
Những người đi trước
Trước thế hệ này còn có Lucia Rijker (Hà Lan), từng là võ sĩ kickboxing hàng đầu trước khi đánh boxing, và Laila Ali, người thắng toàn bộ các trận chuyên nghiệp của mình. Họ thi đấu trong thời boxing nữ ít tiền và ít khán giả, nhưng là nền móng cho thế hệ sau.
Boxing nữ ở châu Á và Việt Nam
Ở châu Á, các nước như Ấn Độ, Trung Quốc, Thái Lan, Philippines và Kazakhstan đầu tư mạnh cho boxing nữ nghiệp dư sau khi môn này vào Olympic. Võ sĩ Ấn Độ Mary Kom, sáu lần vô địch thế giới nghiệp dư và giành huy chương đồng Olympic 2012, là biểu tượng của cả khu vực.
Ở Việt Nam, boxing nữ là một trong những nội dung giúp đoàn thể thao giành huy chương tại SEA Games, và các võ sĩ nữ là người đại diện Việt Nam dự Olympic ở môn này trong những kỳ gần đây. Trên sàn chuyên nghiệp, Nguyễn Thị Thu Nhi là người Việt Nam đầu tiên giành một đai thế giới của WBO, ở hạng tối thiểu nữ.
Góc nhìn hôm nay: xem boxing nữ thế nào
Với hiệp 2 phút, nhịp trận nữ chuyên nghiệp thường rất cao: ít thời gian dò xét, võ sĩ phải vào trận nhanh. Hãy để ý mật độ cú đấm, thường dày hơn trận nam cùng hạng. Số trận knock-out ít hơn, nên các trận nữ hay được quyết định bằng điểm số — người xem cần nhìn kỹ cú nào trúng sạch.
Những trận nên xem lại để bắt đầu: bộ ba Taylor – Serrano, các trận thống nhất đai của Shields, và các trận chung kết Olympic nữ từ 2012 đến nay. Theo dõi những cuộc tranh luận về thể thức hiệp, tiền thưởng và lịch thi đấu cũng là cách hiểu boxing nữ đang thay đổi nhanh đến mức nào.
Câu hỏi thường gặp
Boxing nữ có ở Olympic từ năm nào?
Boxing nữ là nội dung tranh huy chương từ Olympic London 2012 với ba hạng cân. Số hạng tăng lên 5 ở Tokyo 2020 và 6 ở Paris 2024.
Vì sao boxing nữ chỉ đấu hiệp 2 phút?
Phần lớn trận chuyên nghiệp nữ dùng hiệp 2 phút theo quy định của các tổ chức, chủ yếu với lý do an toàn. Nhiều võ sĩ hàng đầu phản đối và từ năm 2023 đã có trận nữ đấu 12 hiệp × 3 phút được WBO chấp thuận. Ở hệ nghiệp dư Olympic, nữ đấu 3 hiệp × 3 phút.
Ai là võ sĩ boxing nữ nổi tiếng nhất?
Ba cái tên thường được nhắc nhất hiện nay là Katie Taylor, Amanda Serrano và Claressa Shields. Trước họ có Christy Martin, Laila Ali và Lucia Rijker, những người đặt nền móng cho boxing nữ chuyên nghiệp.
Trận Katie Taylor – Amanda Serrano có gì đặc biệt?
Trận đầu tiên của hai người ngày 30/4/2022 là trận nữ đầu tiên làm sự kiện chính ở Madison Square Garden. Hai võ sĩ có phong cách đối nghịch và đã đấu với nhau ba lần.
Việt Nam có võ sĩ boxing nữ vô địch thế giới không?
Trên sàn chuyên nghiệp, Nguyễn Thị Thu Nhi là người Việt Nam đầu tiên giành đai thế giới của WBO, ở hạng tối thiểu nữ. Ở hệ nghiệp dư, các võ sĩ nữ Việt Nam thường xuyên có huy chương SEA Games và đã có mặt ở Olympic.