Cách xem MMA cho người mới: luật, vị trí dưới sàn và cách chấm điểm

Xem MMA cho người mới dễ hơn nhiều nếu nắm ba điều: trận có thể kết thúc bằng knock-out, đầu hàng (submission) hoặc tính điểm; mỗi hiệp kéo dài 5 phút, trận thường 3 hiệp và trận tranh đai 5 hiệp; và phần đấu dưới sàn — thứ làm người mới thấy "đứng yên" — thường là lúc nguy hiểm nhất. Khi biết nhìn vị trí của hai người dưới sàn, MMA không còn khó hiểu nữa.

Bài này là tấm bản đồ cho người lần đầu xem một sự kiện MMA: trận đấu được tổ chức thế nào, nên nhìn vào đâu, và những thuật ngữ bình luận viên hay dùng.

Một sự kiện MMA gồm những gì

Một đêm MMA lớn thường có từ 10 đến 14 trận, chia thành nhiều phần:

• Early prelims / prelims (vòng sơ bộ): võ sĩ mới, thứ hạng thấp, thường đánh trước.
• Main card (thẻ chính): khoảng 5 trận cuối, có võ sĩ xếp hạng cao.
• Co-main event: trận áp chót, thường là trận lớn thứ hai.
• Main event: trận cuối cùng, thường là tranh đai hoặc có ngôi sao lớn nhất.

Trận thường đánh 3 hiệp × 5 phút. Trận tranh đai và trận chính của sự kiện thường 5 hiệp × 5 phút. Giữa hai hiệp nghỉ 1 phút.

Ba cách một trận kết thúc

Ngoài ra còn có hoà, và No Contest (huỷ kết quả) khi có lỗi vô tình khiến trận dừng quá sớm, hoặc kết quả bị huỷ sau kiểm tra doping.

Đứng đánh: phần dễ hiểu nhất

Ở tư thế đứng, MMA gần giống kickboxing nhưng có thêm mối đe doạ bị ôm vật. Vài điều để nhìn:

• Thế đứng thấp hay cao? Người lo bị vật thường đứng hơi cao, sẵn sàng lùi hông; người muốn vật hạ thấp trọng tâm.
• Đòn đá chân (leg kick): trông nhỏ nhưng tích luỹ. Đến hiệp hai, ba, chân bị đá nhiều sẽ khập khiễng, làm võ sĩ chậm hẳn.
• Đòn giả vật: người giỏi vật chỉ cần cúi người là đối thủ hạ tay xuống đỡ, mở đường cho cú đấm lên mặt.

Dưới sàn: hiểu các vị trí

Đây là phần làm người mới bối rối nhất. Hai võ sĩ nằm trên sàn, chuyển động chậm, và khán giả chưa quen thường la ó đòi "đứng dậy". Nhưng dưới sàn là cuộc giành vị trí, giống cờ vây: mỗi bước nhỏ có thể dẫn tới đòn kết thúc.

Các vị trí xếp từ có lợi nhất cho người ở trên, nhìn theo góc người xem:

1. Back control (khoá lưng): một người ở sau lưng người kia, hai chân móc vào hông. Người bị khoá lưng gần như không thể tấn công, và đây là vị trí mở ra đòn siết cổ từ phía sau.
2. Mount (cưỡi): người trên ngồi hẳn lên bụng hoặc ngực người dưới. Có thể đánh xuống với lực mạnh; người dưới rất khó thoát.
3. Side control (đè ngang): người trên nằm ngang người dưới, ép ngực xuống. Chắc chắn, nhưng ít đòn kết thúc hơn mount.
4. Half guard (nửa thủ): người dưới kẹp được một chân người trên. Thế cân bằng hơn.
5. Guard (thủ thế dưới): người dưới kẹp hai chân quanh hông người trên. Người dưới không hẳn bất lợi: nhiều đòn khoá xuất phát từ guard.

Khi bình luận viên nói "anh ấy vừa pass guard", nghĩa là người trên đã vượt qua hai chân của người dưới, sang được side control hoặc mount — một bước tiến lớn.

Các đòn khoá người xem hay nghe tên

Không cần biết cách làm, chỉ cần nhận ra để hiểu chuyện gì sắp xảy ra:

• Rear-naked choke: siết cổ từ sau lưng. Đòn kết thúc bằng khoá phổ biến nhất trong MMA.
• Guillotine: siết cổ từ phía trước, thường bắt lúc đối thủ cúi đầu lao vào vật.
• Triangle choke: siết cổ bằng hai chân, hay xuất phát từ guard.
• Armbar: khoá duỗi khớp khuỷu tay.
• Kimura: khoá vặn vai.
• Heel hook: khoá vặn gối – mắt cá, rất nguy hiểm cho dây chằng.

Khi thấy một võ sĩ đã vòng tay qua cổ đối thủ từ phía sau, hãy chú ý: trận có thể kết thúc trong vài giây.

Chấm điểm: những điều người mới hay hiểu sai

MMA dùng hệ 10 điểm theo từng hiệp, giống boxing. Người thắng hiệp được 10, người thua thường 9; hiệp áp đảo có thể là 10–8. Theo tiêu chí sửa đổi năm 2017, giám khảo xét theo thứ tự:

1. Đòn đánh và vật hiệu quả — quan trọng nhất, chiếm gần như toàn bộ việc chấm.
2. Sự tấn công hiệu quả — chỉ xét khi tiêu chí 1 ngang nhau.
3. Kiểm soát khu vực thi đấu — chỉ xét khi hai tiêu chí trên ngang nhau.

Ba hiểu lầm hay gặp:

• "Vật ngã là được điểm." Không có điểm cộng tự động. Vật ngã có giá trị khi dẫn tới thế lợi hoặc đòn có hiệu quả.
• "Nằm đè lâu là thắng hiệp." Không còn đúng như trước; nằm trên mà không làm gì bị chấm thấp hơn trước đây.
• "Cố khoá mà không thành thì vô ích." Một đòn khoá suýt thành, khiến đối thủ phải vật lộn thoát ra, vẫn được tính là vật hiệu quả.

Những đòn bị cấm ai cũng nên biết

Bộ luật thống nhất (Unified Rules of MMA) cấm nhiều đòn. Những cấm đoán người xem hay gặp tình huống nhất:

• Đánh vào hạ bộ, chọc mắt, cắn, giật tóc.
• Đánh vào gáy và sau đầu.
• Đá hoặc thúc gối vào đầu đối thủ đang ở thế "nằm trên sàn" theo định nghĩa của luật.
• Bám lưới hoặc nắm quần đối thủ.

Khi có lỗi, trọng tài có thể cho võ sĩ bị phạm nghỉ hồi phục, trừ điểm người phạm, hoặc truất quyền nếu cố ý và nghiêm trọng. Định nghĩa "nằm trên sàn" đã được sửa đổi qua các năm và có thể khác nhau tuỳ cơ quan quản lý.

Góc nhìn hôm nay: bắt đầu xem thế nào

Lộ trình gợi ý cho người mới:

1. Xem một main card trọn vẹn thay vì chỉ xem clip knock-out. Clip cho thấy kết quả, không cho thấy vì sao.
2. Chọn một võ sĩ để theo trong cả trận. Đổi theo người kia ở trận sau.
3. Nghe bình luận khi trận xuống sàn. Đây là lúc bình luận viên giải thích nhiều nhất về vị trí.
4. Xem lại một trận kết thúc bằng khoá, tua chậm 30 giây trước khi đối thủ vỗ tay. Bạn sẽ thấy cả chuỗi bước dẫn tới đòn khoá.
5. Tìm hiểu giải gần mình: ở châu Á có ONE Championship; ở Việt Nam có LION Championship. Xem trực tiếp ở nhà thi đấu giúp hiểu nhịp trận theo cách màn hình không làm được.